Најавуваната поштенска марка со ликот на најголемиот македонски поп пејач на сите времиња, трагично загинатиот Тоше Проески, е промовирана во споменикот „Македониум“ во Крушево. Марката за првпат во историјата на македонската филателија е испечатена во милион примероци и има номинална вредност од 12 денари. Автор е Дарко Мораитов, а за дизајнот биле консултирани родителите на Тоше.

Директорот на „Македонски пошти“, Садула Изаири, изјави дека средствата добиени од издавањето на оваа поштенска марка ќе бидат донирани за хуманитарни цели.

Во рамките на свечената промоција, во чест на Тоше и неговата хуманост, кој и самиот беше крводарител, беше спроведена крводарителска акција. Во домот на Тоше крв дадоа и неговите родители. Таткото на Тоше упати порака: „Да даде Господ на никого да не му затребаат овие донирани количини на крв“.

Во акцијата се приклучија и неговите другари.

Од семејството Проески соопштија дека одлучиле гробот на Тоше да не се преместува.

„Се одлучи гробот да биде на истото место каде што е сега, а во негова близина да има црквиче што ќе го носи името Преображение, како што е името на манастирот што го градевме ние- Крушевчаните заедно со Тоше“, изјави Анастас Проески, чичко на Тоше.

Спомен собата за Тоше најверојатно ќе се гради во близина на местото Гумење.

Изборот на нов претседател на највисоката научна институција во земјава- Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ), беше повеќе од трагикомичен, се разбира не по вина на самите академици. Имено, како таков беше следен, пренесен, и беше презентиран на јавноста од страна на медиумите, особено електронските (телевизиите).

„Загрижените“ граѓани будно го следеа доаѓањето на академиците на изборното собрание (директни репортерски јавувања од двата изборни круга), кусите изјави на некои од нив, а во доцните ноќни часови можеа да се забележат и иронични, зачудени академски „фаци“, кои најверојатно се прашуваа во себе „Каков е овој циркус?“. Една телевизија дури најави дека „вечерва се очекува да се крене „белиот чад“ кон небото“, односно да се објави дека е избран новиот „папа“.

Функцијата претседател на МАНУ (а не титулата, како што некои „репортираа“ од незнаење) не значи многу што. Тој- претседателот дури во буквална смисла е „првиот помеѓу еднаквите“, но со „малку поголеми“ обврски. Новиот претседател, академик Георги Старделов, по ништо не се изделува од другите (некакви посебни заслуги, повеќе дела- научни трудови од другите- бројот не е „критериум“ итн.). И тој, како и сите други, станал академик со своето дело, со својата научна актива, со она што го вградил во македонската култура и наука, конкретно во теоријата на литературата, естетиката, филозофијата. Во овој контекст исто така ништо не значи неговиот избор во вториот круг, по „неуспешниот“ прв. За да се „оправда“ медиумската потреба од шпекулации (читај сензационализам), се потенцира дека е тој избран со „тесно мнозинство од 22 гласа“, иако во истиот извештај, веднаш потоа, се „информира“ дека бил единствен официјален кандидат (зарем имало неофицијални и од кого биле предлагани?).

„Целосната“ информација гласи:

За потпретседатели на МАНУ се избрани академиците Бојан Шоптрајанов и Владо Камбовски. Нов секретар на Академијата е академик Љубомир Кацаров.

Во својата прва изјава како претседател, академик Старделов рече дека неговата основна определба ќе биде за континуитет, но и за промени.

„Кај личностите кои имаат решавачко значење за статусот на науката и образованието во македонското општество созрева свеста дека тоа е клучната полуга за напредокот на македонското општество. Јас се надевам дека ќе наидеме на разбирање. Ние немаме амбиции да бидеме некоја паралелна сила. Науката е таа која дава алтернативи, а политиката одлучува која од тие алтернативи е најдобра за државата. Нашата сила ќе биде во моќта да понудиме решение за некои клучни прашања за кои нема решение во нашата држава“, истакна Старделов.

Академик Георги Старделов е 8-ми претседател од формирањето на МАНУ. Тој во редовите на Академијата е од 1986-та како дописен член, а од 1991-ва година како редовен.

Констатирам: при информирањето за изборот на нов претседател на МАНУ медиумите, како многупати во последно време, најблаго речено потфрлија. Или поточно: на изборот се обидоа да му дадат политичка боја, онаа со која самите веќе без прикривање и негирање, се „дебело“ измачкани, премачкани, домачкани. Секоја чест на исклучоците.

Проблемите се многубројни, тековни, таложени со децении, па е сосема разбирливо што нивното решавање не оди лесно. Меѓутоа, забрзаниот развој во последниве неколку години е евидентен, а тоа го потврдува и доближувањето до, односно допирањето на двата круцијални проблема без чие решавање нема современо- модерно производството: зависноста од природните- сезонските промени и пласманот. Ги следи и „континуираниот“- користење на современа земјоделска механизација.

За последното-механизацијата:

Во Солун- Грција е отворен најголемиот регионален саем за современа земојделска механизација- „Агротика“. „Зазема“ дури 17 огромни хали, а она што е презентирано, без оглед на намалената понуда на новитети во однос на минатите години, а поради глобалната криза, е интересно за посетителите, се разбира и за македонските земјоделци: приклучни агрегати кои извршуваат по неколку операции со едно поминување, приклучна механизација за расадување за градинарство на отворено, ротобалери кои се масовно раширени по грчките полиња, огромни трактори кои без проблем влечат приклучни машини.

Во посебна хала се изложени системи и пумпи за наводнување со кои од бушотини од големи длабочини и до 300 метри црпат вода за нивите. Лозарите и овоштарите најмногу ги привлекуваат штандовите со машини за автоматска берба, како и заштитните мрежи од град.

Има и „ситни“ новитети. На пример, ножици за кроење на овошки и лозници кои работат на струја, а која доаѓа од батерии на елекот кој се носи- чини околу 1.300 евра, потоа системи за миење на барик буриња, при што прскалка го мие и го суши бурето од внатре, а нечистата вода ја собира во посебен сад- чини околу 2.000 евра.

Без оглед што поголемиот дел од саемската понуда е за големи поседи, сепак македонските посетители- земјоделци наоѓаат многу нешта и „ситно“, а корисно и достапно за нивниот џеб.

Што се однесува на состојбата со земјоделските поседи во Република Македонија, од Министерството за земјоделство најавуваат „средување“: најмногу две години ќе бидат потребни за да се добие детален компјутерски преглед што ќе го овозможи новиот систем наречен ЛПИС.

Конкретно, тоа ќе значи дека само со едно кликнување на некоја од евидентираните парцели ќе може да се добијат сите податоци- од тоа чија е, колкава е површината, што е насадено. Со тоа пред се се избегнуваат сите можности за малверзации со субвенциите.

Треба да се нагласи дека примената на ваквиот систем е и обврска од ЕУ за прецизна контрола за која намена се употребени европските пари. Системот го користат сите земји на ЕУ, а ефектите се повеќенаменски.

Досега за изработка на дигитална карта на македонските ниви се потрошени 880.000 евра буџетски пари.

За проблемите. Колку повеќе се решаваат, толку стануваат побројни. Парадоксално? Не е, туку е едноставно. Прашањето е кои проблеми се поголеми, а бараат потемелно промислување и дејствување на подолг рок, а кои се помали или секојдневни и може да се решаваат „во од“. Решавањето и на едните и на другите значи дека работите се придвижени напред, напредокот е незапирлив.

Од една страна, проблемот на пласманот на јаболката е сериозен и бара брза акција, максимален ангажман за негово надминување, а од друга тој наметнува долгорочен што не може да се решава без развојна стратегија и тактика: не да се спасува македонското јаболко, туку тоа да ги освојува домашниот и странските пазари со врвен квалитет, за целосна обработка (конзервна индустрија), што ќе рече да има непречен, континуиран развој.

Проблемот на производителите на јаболка, во јавното изразување на незадоволството на преспанските им се придружија и охридските, струшките и битолските, се сведува не на отежнат пласман, туку на незадоволителна цена што се нуди за откуп (поради што се бара субевниција од 4 денари премија за еден произведен килограм). Секако дека решение Владата ќе најде, но не може да биде поинакво, освен палијативно, еднократно. Она долгорочното, не само кога е во прашање јаболкопроизводството, мора да биде и на самите земјоделци (значи заедничко): инвестирање не само во производството, туку и во неговото складирање, чување, одржување (не мислам само на изградба на ладилници), но и (само)организација на пласманот, негово менаџирање. Со еден збор, модерно производство од идеја до реализација.

И задоволството на производителите на зимска зелка, но и на трговците е само „сезонско“. Земјоделците од валандовско- гевгелискиот регион без никакви проблеми ја пласираат на пазарите во Србија, Бугарија и Романија. Дури се јавува и недостиг, не можат да се задоволат сите побарувања што, пак, ги зголеми откупните цени- од 4 на стартот, на 15 денари за килограм деновиве.

Дека задоволството е „сезонско“, потрдува главната причина за големата побарувачка: лошите временски услови во Европа и поволните кај нас, а кои овозможија зелката да стаса порано.

Проблеми со пласманот, но не сезонски односно моментни, има и македонското вино. Имено, поради рецесијата, презаситеноста на пазарот и големи количини на залихи на вино што ги имаат Италија и Шпанија, традиционалните партнери од ЕУ им ги откажуваат договорите на македонските винарии. Чаре? Има: атлернативни пазари. Може ли да се најдат „ад хок“? Веројатно, ама пак „еднократно“. Алтернативните пазари не се и не можат да бидат „резерва“, туку во континуитет да се третираат како нови што „чекаат“ на освојување.

На тоа упатува и конкретната помош на Владата на Холандија: 8-те  македонски винарии склучија долгорочен договор за соработка до 2013- та година. Тие на нејзина сметка ќе учествуваат на меѓународни саеми за вино, а со цел да го зголемат извозот во земјите од ЕУ.

Изјава на Јан Вилем Рихелман, од ЦБИ агенцијата на холандската Влада:

„Нашата владина организација е тука за да му помогне на вашиот вински сектор да стане поконкурентен на странските пазари. Денешната средба е многу важна затоа што нашиот план е да се здружи целиот сектор, винарските визби, Министерството, агенциите и сите оние кои се значајни за производство и експорт на добро македонско вино. Пазарот на ЕУ е еден од најконкурентните пазари во светот, со 5 милиони потрошувачи“.

Љупчо Димовски, македонски министер за земјоделство:

„Со подобри услови за извоз и подобар пробив на странскиот пазар ќе се зголеми вкупниот извоз на вино, а со тоа и бруто омашниот производ каде што производството на вино учествува со 17% до 20%. Виното е македонски лидер во извозот на пијалоци, а веднаш по тутунот вредносно најважен производ кој го пласираме на странските пазари“.

Инаку, пласманот на виното е директно поврзан и со исплатата за предаденото грозје за претходната (ланската) реколта и со финансиската кондиција на винариите за новата откупна сезона на есен.

За среднорочен и долгорочен развој на македонското земјоделие можеби најважното: земјоделците и откупувачите од годинава законски ќе бидат обврзани да ги почитуваат склучените договори за откуп. Со него се уредени сите услови за откуп, од склучување на договорите, истакнување на цените 10 дена однапред, начин на исплата, до тоа кој се може да врши откуп на земјоделски производи. Предвидено е исплатата да се врши во рок од еден месец, авансно, или 20% за време на откупот и остатокот за 6 месеци. Договорот треба да биде склучен 45 дена однапред. Оние кои нема да го почитуваат одредбите ќе бидат казнети.

Тоа е само една од новините во новиот Закон за земјоделство и рурален развој.

Перица Ивановски, заменик- министер за земјоделство:

„Воведуваме нови политики кои досега не беа постојани, а се насочени во делот на уредување на пазарите со земјоделски производи или поддршка на тие пазари со цел надминување на одредени нарушувања, обезбедување на стабилност на доходот на земјоделските производители, зачувување на конкурентските односи“.

Законот предвидува мерки за заштита на пазарот, за поттикнување на потрошувачката, интервентен откуп, услови за увоз, поддршка за складирање.

Освен трговијата со земјоделски производи, опфатени се критериумите и условите за субвенции, работата на Комитетот за ИПАРД програмата, националната стратегија, руралниот развој, контролите, земјоделските здружувања.

Новиот закон за земјоделство е изготвен според последните регулативи за земјоделство во Европската унија.

Ништо ново во македонскиот Парламент: и седницата за самораспуштање на Собранието „преполна“ со (познати) опструкции на опозицијата, со користење на процедурални забелешки и паузи. Главно, процедуралните забелешки (над 70 на број) беа околу нов претседател на ДИК, иако според толкување на собраниските служби, според Изборниот законик, секогаш претседателот на ДИК го предлага опозицијата, а заменикот е од редовите на власта и тој има мандат од 5 години. Следствено, нема одредени аргументи во законот што би се случило доколку има предвремени избори.

Сегашниот претседател на ДИК, Јован Јосифовски, за дел од медиумите има изјавено дека има мандат од 5 години и нема намера да поднесе оставка, затоа што единствениот услов да си поднесе оставка, според законот, е ако тој тоа го направи на свое барање.

Исто така, една од дилемите што ја постави опозицијата беше дали, доколку се распушти Собранието, претседателот, на кој со самораспуштањето на Парламентот исто така би му завршил мандатот, има право да распише избори. Според Уставот и законите, Претседателот на Собранието го заменува Претседателот на државата. Значи, тој и натаму го има легитимното право, по изгласувањето на одлуката за распуштање, односно откако таа ќе излезе во Службен весник, да го одреди датумот за одржување на изборите во рок од 2 месеца. Претседателот на Собранието од претходниот парламентарен состав, според законот, е тој којшто ја свикува конститутивната седница на новоизбраното Собрание.

Наспроти ставот на опозицијата дека предвремени избори на Македонија во моментов не и се потребни, а со тоа власта бега од одговорноста, владејачките пратеници одговараат дека тоа не е точно, туку е за да се соочат со народот, да се добие уште еден мандат со којшто ќе се добие поефикасно Собрание коешто ќе има капацитет да се справи со сите предизвици.

На Собранието, по негово барање, му се обрна и претседателот Бранко Црвенковски, со главна поента дека сега не е време за избори затоа што Република Македонија ја очекуваат крупни одлуки.

Иницијаторот за предвремени парламентарни избори, партијата на македонските Албанци ДУИ, смета дека токму поради политичката ситуација во земјата и поради тоа што институциите немаат доволно капацитет, најдобро е да се оди на избори, а потоа да се решаваат крупните прашања.

Оваа иницијатива, како што е познато, ја поддржаа и владејачките ВМРО-ДПМНЕ и ДПА. Распоредот на силите во Собранието е таков што овие партии веќе го имаат потребното мнозинство од над 61 пратеник, доволно за распуштање на Собранието.

Пратениците ќе работат се додека Собранието не ја изгласа точката на дневен ред, односно додека не ја изгласа иницијативата за самораспуштање.

Дали Македонија со предвремени избори губи драгоцено време за решавање на проблемот на Атина со името на земјава? Повеќе од сигурно не, бидејќи е јасно дека јужниот сосед нема да дозволи нејзиниот проблем (а не билатералниот) да се реши за денови и недели. Тоа го потврдуваат и најновите активности на Владата на Караманлис, а во врска со зацврстувањето на позицијата на земјата пред новата рунда на преговори. На лидерска средба со грчките партии, Караманлис уште еднаш децидно рекол дека Атина нема да отстапи од своите позиции:

„Ние сакаме да имаме односи на пријателство и соработка со Македонија. Нема да ја ризикуваме стабилноста и безбедноста во регионот. Не постои тајна агенда во врска со прашањето за Скопје. Ние го користиме истиот јазик и за внатрешни и за надворешни дискусии. Ние не се фалиме. Треба да поминеме важен пат до изнаоѓање на дефинитивно решение за прашањето со името на ФИРОМ“, изјавил тој.

Шефицата на дипломатијата, Дора Бакојани, повика на брзо обновување на преговорите со Скопје, повторувајќи го ставот на Атина за географска одредница на името на соседот.

Според некои медиуми, Владата веќе има изградено стратегија која предвидува што поскоро изнаоѓање на решение за името и дека во рамките на тој план е предвидена и посета на Бакојани на Скопје, по одржувањето на изборите во Македонија. (Значи, Атина калкулира со сигурни предвремени парламентарни избори, веројатно не разбирајќи дека опозиција, се мисли пред се на СДСМ, може да биде против, прашувајќи се која е целта на борбата на секоја опозиција.)

И Вашингтон не го губи времето, туку веќе подготвува терен за затворање на спорот. Меѓутоа, Стејт Департментот застанува се поцврсто во одбрана на македонската нација и јазик. Шон МекКормак, портпаролот на Стејт Департмент, изјави:

„Факт е дека ние како Влада признаваме држави, не признаваме јазици или националности како такви, но Ден само посочи дека, на пример, ние предаваме македонски јазик на Институтот за обука на дипломати. Но, знаете, ова е практично резултат на формалниот чекор кој го направивме како држава за да ја признаеме Македонија како Македонија“.

Се очекува формален сигнал од македонска страна- дали во земјата има политичка клима која ќе дозволи да се продолжат преговорите за името. Доколку македонската страна позитивно одговори, се очекува во текот на наредната недела, на барање на Вашингтон, медијаторот Нимиц да пристигне во посета на Скопје, а веднаш потоа и во Атина.

Изјавата на портпаролот Боцевски, кој најави дека консултациите за преговорите со името ќе продолжат, независно дали Собранието ќе се самораспушти, не е доволен сигнал за интензивирање на преговорите за името, сметаат извори блиски на преговарачкиот процес. Според него, консултациите и усогласувањето на ставот и понатаму ќе продолжат и ќе се одвиваат според постапката со која и досега се одвиваа. Конечниот одговор како Македонија ќе настапи во однос на преговорите во ОН зависи и од консултациите со експертската јавност.

Дали Македонија ја слабее одбраната на националниот идентитет во
сета негова комплексност? Да, судејќи според дилемите на државно- владиниот врв, од кои најважната е како да се зачува „уставното име“ на земјата и (едновремено) да се изнајде комрпомисно име кое нема да го загрози идентитетот. Меѓутоа, освен тој „парадокс“, можеби многу повеќе одбраната ја слабеат политичките партии, пред се од опозицијата која (во собраниските процедурални забелешки и реплики на тековната седница за самораспуштање) „заборава“, поточно премолчува дека поканата за членство во НАТО е на „шалтер“, а автоматски ќе биде „врачена“ штом ќе го решиме „проблемот“ со името односно ќе направиме компромис. Всушност, ќе бидеме принудени („или-или“) сепак да го смениме не уставното, туку името Македонија што и без „придружен пакет“ ќе значи загроза, па и губење на идентитетот.

Нерешеното кипарско прашање е само еден од „гордиевите јазли“ кои е очигледно дека не можат едноставно да се „пресечат“ со „меч“. Со други зборови, да се наметне решение кое ќе се почитува без приговор и поговор, односно да се реши со притисок и сила, пред се дипломатска. Не можат, а се чини дека е веќе дојдено „крајното време“ за нивно решавање, до колку се сака да се запре веќе започнатиот процес на разнебитување, на „растурање“ на Европската унија, но и загрозување на мирот во светот.

„Паралелата“ е неизбежна: едновремено на „дневен ред“ (фаза на силен притисок) е и можеби „најдебелиот јазол“: проблемот што си го направи Грција (самата на себе) со името Македонија (суштинскиот дел од уставното име на земјава).

Интензивирањето на разговорите на двете заедници на островот е уште еден обид во тој правец, а кој ќе мора да донесе некое прифатливо решение. Исто како што побрзо компромисно решение на грчко- македонскиот спор (да, во меѓувреме вешто претворен во билатерален).

Се работи за прва фаза од разговорите помеѓу лидерите на двете заедници на Кипар, претседателот на Кипар Димитрис Христофијас и лидерот на кипарските Турци Мехмет Али Талат. Тие се водат во рамки на веќе водените преговори помеѓу нив за обединување на островот, под патронат на ОН, во резиденцијата на специјалниот советник на генералниот секретар на ОН за Кипар, Таје Брук Зерихун, која се наоѓа на аеродромот во Никозија.

Договорено е да се одвиваат во две етапи- првата од денеска до задутре, а втората од 25- ти до 27- ми овој месец.

Претседателот Христофијас и лидерот на кипарските Турци Али Талат се договориле да не изнесуваат детали за тоа што ќе се  договорат (или веќе се договориле денеска), се додека не се постигне конечен договор.

Потврдено е дека на денешната средба имало слободна размена на мислења за различни аспекти на проблемот, пред се поврзани со иднината на управувањето со островот.  Христофијас изјавил дека нема документ што ќе послужи како основа за водењето на овие разговори. Притоа додал дека двајцата немаат намера да се повлечат од нив без да постигнат резултат и изразил надеж оти на крајот ќе има повеќе разбирање во позициите на двете страни, што според него е и заедничка цел.

Според кипарски весници, генералниот секретар на ОН Бан Ки- мун изразил оптимизам во однос на исходот на преговорите за Кипар и оти е охрабрен:

„Се надевам дека кипарските лидери ќе забележат значителен напредок. Искрено верувам дека за време на двете фази на интензивните разговори овој месец тие ќе можат да се договорат“,  потенцирал тој, повикувајќи ги Христофијас и Талат да покажат еластичност и компромис.

Од нив најважната: зошто на досегашните пописи на населението на секој граѓанин на Албанија не му беше овозможено слободно изразување на етничката припадност? Што се промени толку радикално, та сега да се нема „компекси“ за својот идентитет?

Не велам дека и досега Албанија не ги почитувала своите сограѓани од другите етникуми, но кога станува збор за изразување на етничката припадност на досегашните пописи…Како и да е, промената е радикална, извонредно позитивна за сите малцинства во соседната земја, вклучително и македонската (наш посебен интерес) и треба да се поздрави.

Изјава на Бериша:

„Пописот треба да му даде на секој граѓанин право слободно да ја изрази својата етничка припадност.

Албанската нација и народ немале и немаат комплекси за својот идентитет, зашто имаат докажано дека многу ги почитуваат своите сограѓани Грци, Бошњаци, Македонци, Срби, Црногорци, Власи, Роми или Египќани, кои може отворено да ја искажат нивната етничка припадност“.

Притоа тој предупреди дека многу ќе се внимава да нема шпекулации.

Потсетување: малцинствата го бојкотираа последниот попис во Албанија, спроведен во април 2001-ва година, токму поради непостоење на графа за етничка и верска припадност и мајчин јазик.

Го прочитав (и го пренесувам) мислењето на Сабри Годо, еден од авторите на албанскиот Устав. Имено, тој се спротивставува на изјавата на Бериша- смета дека таков попис не треба да се дозволи, бидејќи бил „сериозна закана за територијата на земјата“. На тој начин „вештачки“ ќе се зголемел бројот на припадниците на грчкото малцинство, бидејќи грчкото влијание во Албанија било големо. Веројатно истото го мисли и за другите малцинства (и македонското).

И „неуставниот лаик“ знае дека таквото стравување е неосновано доколку не постои друга цел, па шпекулацијата односно фалсификатот да се „режира“ на највисоко ниво (власта), дури и со „сесрдна помош“ на „меѓународниот фактор“. На пример кога треба што повеќе да се „доближи“ најголема „немнозинска заедница“ до „мнозинската“. Не за друго, туку само за да се овозможи нешто во „рамка“. Се разбира, во интерес на мирот, демократијата, правата и слободите (обврските се „подразбираат“), рамноправноста, заедништвото…

Наредниот попис во Албанија ќе биде спроведен во 2011-та година. Белким дотогаш премиерот Бериша гаранцијата нема да ја „падне“ со образложение дека бил погрешно разбран.

Ако се суди според „чудното однесување“ на американскиот државен врв, пред се на американската дипломатија, кое може да се „препознае“ како молчење и повлекување од вревата на јавноста, нешто како да се „тркала“. Можеби не „стапица“ од која, како што објавија грчки весници, Грција има се поголем уплав, ама нешто како од „Голем брат“ многу веројатно.

Од друга страна, зошто решението што наводно го подготвуваат Американците би било „стапица“, кога во овој „пресуден момент“ за Грција е најповолно „разумно компромисно“?

Повикувајќи се на неименувани високи американски дипломати, „Елефтеротипија“ објави текст под наслов „Американска стапица за името“, во кој тврди дека името на ПЈРМ ќе биде Република Северна Македонија, а терминот „македонски“ ќе се употребува за одредување на идентитетот и јазикот. И уште- дообјаснувањето околу користењето на новото име, за што Грција инсистира да биде „ерга омнес“ (сеопшто односно единствено), ќе се остави за понатамошниот тек на преговорите.

Администрацијата на Обама преку посредникот Нимиц ќе изврши притисок врз Атина и Скопје за  вакво решение на спорот со името. Планот на Вашингтон, се разбира како предлог на Нимиц,предвидува новото име Република Северна Македонија да помине на Советот за безбедност на Обединетите нации, кој со одлуката би препорачал тоа да го користат сите членки на светската организација во билатералните односи со Македонија.

Се работи за тн. тивко решение на суштинскиот проблем за Македонија- именувањето на нацијата и јазикот. Имено, со терминот „македонски“ тие би се впишале во регистарот на ОН без неопходно одобрение од Грција, според речникот на светската организација (glosssary), со што таа практично не би можела да го блокира.

Според атинскиот весник, „стапицата“ ќе биде „збогатена“ и со менување на тактиката на Американците што ја користеше претходната администрација на Буш. Тие ќе се впуштат во оспорување на грчките аргументи пред самитите на членките на НАТО и ЕУ, планирани наредната година.

„Елефтеротипија“ потсетува дека и пред Букурешт имаше силен американски притисок, но Атина не попушти и со вето го спречи приемот на Македонија во НАТО.

Некои македонски аналитичари пишувањето на „Елефтеротипија“ го оценија како пробен балон за македонската јавност, односно подготвување на „терен“ за „разумниот кмпромис“ (промена на името и „заштитени“ идентитетот и јазикот). Па препорачуваат земјава да не попушти пред грчките притисоци, особено ако се има предвид дека се води постапка пред Меѓународниот суд на правдата која нема шанси да не ја добие.

Можеби е најповолен момент, доколку „стапицата“ се уште не е докрај „поставена“, Република Македонија да истапи со свој предлог; кој е најповолен, а со оглед дека компромисно решение мора да се изнајде што поскоро ( досега повеќе пати посочив на него во некои текстови на овој блог): не „двојна формула“, туку алтернативни имиња (две или три, со задржување на уставното „Република Македонија“, а за што треба да се води „последна битка“) со еднакво значење и валидност- Република Северна Македонија, Република Вардарска Македонија…, па „кој што сака нека избира“.

Изгледа ступидно, ама нема друго кога проблемот на Грција е ептен ступиден. И онака најнакрај, со вакво решение  во колоквијалниот, па и „официјалниот“ говор ќе остане само „Македонија“ (исто како Грција, Финска итн.итн.).

Впрочем, и весникот „Елефтеротипија“ во април годинава цитираше една статија на професор на Солунскиот универзитет „Аристотел“:

„Скопјаните, кои се подготвуваат за компромис – ако тоа се случи, ќе продолжат да ја нарекуваат својата држава ‘Македонија’, како и повеќето од другите земји, затоа што така навикнале“.

ХАСАП системот не е некоја „измислица“ на светот, туку систем на безбедност во производството на храната без чија примена не е можно занимавање со овој бизнис.

Иако „никогаш не е доцна“, се наметнува заклучокот дека строгите правила на Европската унија требаше да бидат одамна применети, како дел од европеизацијата на нашето севкупно живеење, работење и дејствување. А не дури сега кога, на пример, се прават последните подготовки за конкурирање за средства од ИПАРД фондовите за кои, помеѓу другите услови, е токму поседувањето на ХАСАП системот.

Заврши кампањата за вградување на ХАСАП системот за безбедност на храната, но не и контролата на неговата примена. Таа траеше 4 месеци, а целта беше да се поттикнат производителите на храна од животинско потекло да работат според европските стандарди.

Законот за воведување на ХАСАП стапи на сила на 1- ви октомври, а во изминатиот период инспекторите на терен ја проверуваа целата документација што ја има ХАСАП тимот на компанијата, но едновремено се вршеше и анализа на опасностите на критичните контролни точки во производството на храна, односно согледување на биолошките, хемиските и физичките ризици од влезните суровини, производството и дистрибуцијата до крајниот потрошувач.

Засега од вкупно 240 оператори со храна од животинско потекло 8 добија времена забрана за работа. Засега, затоа што по 10 дена ќе започне нова серија на контроли со цел да се испита колку правилно се применува ХАСАП системот или се останува само на поседување на сертификат. Резултатите ќе бидат познати по Нова година.

Веќе е надминато уверувањето дека воведувањето на европските стандарди на производство е скапа инвестиција. Како таква  можеби да, зависи од постојното „стандардно“ технолошко и организационо ниво, но во многу брз рок исплатлива од аспект  на зголемено производство и продажба, а пред се (по)висок квалитет. Системот е строг и не дозволува никаква импровизација.

Во врска со „поврзувањето“ при конкурирањето за пари од ИПАРД фондовите (45 милиони евра кои заедно со македонскиот дел се околу 60 милиони евра, а правото на користење е до 2011- та година), земјоделците веќе се соочуваат со нужноста од поседување на сертификат за ХАСАП системот за безбедност на храна, заедно со другата документација и бизнис планот. Тоа се однесува особено на оние што планираат инвестиции во млечната, месната индустрија и кланици, но не значи дека строгите стандарди нема да важат и во другите клучни земјоделски сектори- овоштарство, лозарство, сточарство, преработувачка индустрија.

Мал потсетник за суштината на ХАСАП (HACCP) стандардот:

HACCP е кратенка од Hazard Analysis Critical Control Point, што во превод значи Анализа на опасност и критични контролни точки. Тој претставува логичен, научно фундиран систем на контрола, а овозможува идентификација и проценка на сите можни опасности, односно на секој физички, хемиски или биолошки ризик, во сите фази на процесот на производство, вклучувајќи ги сите меѓупроцеси и дистрибуцијата на прехранбените производи; исто така и неопходни мерки за нивна превенција и контрола, како и сигурност дека тие ќе бидат спроведени успешно и на делотворен начин.

ХАСАП- от води потекло од Pillsbury Company, која работела за NASA, и лабораториите на американската војска. Бил заснован на инженерски принцип на анализа на грешки, начини и ефекти во која било фаза на процесот и поставување на ефективни контролни механизми. Спроведен е со цел микробиолошка безбедност на храната во раните фази на вселенските истражувања на САД, а за да се сведе на минимум веројатноста од труење со храна во вселената.

Системот е прифатен во 70- тите години на минатиот век и оттогаш е меѓународно признат како HACCP систем за произвосдство на безбедна храна. Признат е и од Светската здравствената организација (WHO) како најефикасно средство за контрола на болести предизвикани со храна.

HACCP системот е денес услов и легитимација за меѓународна трговија со храна, а во повеќето европски земји е законски условен.

Судејќи според изборот, првите оценки и коментари се дека суштината на политиката на заедницата по стапувањето на сила на Лисабонскиот договор, на 1. декември, ќе биде комрпомисот. Избраните се докажани „компромисери“, малку познати економисти, кои според многумина нема да им „пречат“ на лидерите на европските земји, ниту да го загрозуваат нивното значење.

Меѓутоа, од друга страна се поставува прашањето на кој начин ќе се спроведува неопходниот авторитет на ЕУ на внатрешен и надворешен план, а кој во изминативе години е прилично разнишан.

За прв претседател на Европската унија е избран премиерот на Белгија Херман Ван Ромпуј, а Британката Кетрин Ештон, европски комесар за трговија, за шеф на дипломатијата.

Францускиот дипломат Пјер де Буасје е именуван за генерален секретар на Советот.

Од случувањата пред изборот:

Британскиот премиерм Гордон Браун го прифатил фактот дека Тони Блер нема шанса да биде избран за претседател на Советот на ЕУ, па поддршката и ја дал на бароницата Кетрин Ештон за функцијата висок претставник на Унијата за надворешна политика.

„Советот го именува Херман Ван Ромпуј за прв претседател на Европскиот совет и ние му честитаме“, им изјави Браун на новинарите по самитот.

Пред почетокот на вонредниот дводневен Самит на шефовите на држави и влади на ЕУ е одржан неформален состанок на кој се разговарало за новите функции, а набрзо од различни извори пристнале информации дека е постигнат договор и оти името на Тони Блер не се нашло во него.

„Постои консензус. Владите на десниот центар и социјалистите постигнаа договор“, и изјавил на агенцијата Ројтерс неименуван дипломат.

Херман Ван Ромпуј има 62 години и се смета за дискретен човек на компромисот, „незабележан“, но и способен. Умерен е, повлечен, не сака да биде под рефлекторите, но и успешен преговарач, кому му пошло од рака да ја стабилизира белгиската влада по година ипол политичка криза.

На крајот од минатата година мислел дека мирно ќе ја заврши политичката кариера како претседател на Претставничкиот дом на белгискиот парламент, кога белгискиот крал Алберт Втори го убедил да го преземе кормилото на владата по кризата предизвикана со заминувањето на Ив Летер од функцијата премиер. Нерадо прифатил, а на белгискиот монарх му биле потребни 90 минути за убедување. Како што објави британскиот „Телеграф“, тој инсистирал новиот премиер да биде токму тој затоа што важел за умерен по прашањата на двете заедници на кои е поделена Белгија. Во текот на 11- те месеци на местото премиер Ван Ромпуј, поранешен министер за буџет, успеал повторно да ја придвижи работата на новата сојузна влада блокирана поради несогласувањата помеѓу Фламанците и Валонците. Исто така се покажал способен да се соочи со економската криза.

Беше речиси сосема непознат надвор од Белгија додека за можен кандидат за местото претседател на ЕУ не го спомнаа германскиот канцелар Ангела Меркел и францускиот претседател Никола Саркози на самитот на ЕУ во Брисел, на 29. октомври.

Неколку дена пред да биде именуван за претседател на Европскиот совет, Ван Ромпуј својата визија за ЕУ им ја претстави на највлијателните луѓе на планетата, во рамките на Билдерберг групата. Во поздравниот говор во Европскиот совет порача дека има решителна намера да води сметка европските акции во врска со најважните прашања да се развиваат на долгорочен план. Тој е приврзаник на прием на нови земји во ЕУ, кога ќе ги исполнат условите.

Првите оценки се дека Западниот Балкан не би требало да се загрижи, но Турција не се израдува премногу од неговиот избор, бидејќи порано ги истакнувал христијанските вредности на Европа. Според него, Турција е исламска земја и како таква би можела да го разводни европското христијанско наследство.

Во Велика Британија се смета за контроверзен поради залагањето за федерализам во рамките на ЕУ.

Херман Ван Ромпуј е роден на 31. октомври 1947. година. Кариерата ја започнал во Народната банка на Белгија пред да влезе во политиката во 1973. година.

Оженет е и има четири деца (два сина и две ќерки).

Интересно, овој фламански демохристијанин е љубител на литературата и филозофијата, а особено е вљубен во хаику поезијата.

Кетрин Ештон има 53 години и е лабурист. Освен функцијата висок претставник на ЕУ за надворешни работи и политиката на безбедноста, таа ја извршува и функцијата потпретседател на Европската комисија. За изборот исполнила три „главни“ услови: левичар е, доаѓа од Велика Британија и е жена. Како „шеф на дипломатијата“ на ЕУ во контактите со САД, Русија и другите светски сили ќе ги застапува интересите на околу 500 милиони Европејци.

Според Лисабонскиот договор, нејзината функција ќе биде со повеќе надлежности во однос на протоколарното значење на претседателот на ЕУ, а и ќе трае двојно подолго- 5 години.

Оние што ја познаваат велат дека е енергична, но не и агресивна. Самата нагласува дека има намера да води „дискретна дипломатија“. Како што наведе Би- Би- Си, нејзиното именување може да се смета како разочарување по очекуваната истакната фигура за тоа место, но бароницата научила да ги занемари критиките и да ја завршува својата работа. Така направи кога го замени Питер Менделсон на местото комесар за трговија на ЕУ и наиде на различни критики, вклучувајќи ја и онаа од еден британски пратеник кој рече дека таа „нема биографија“ за таа работа.

По нешто повеќе од една година на местото европски комесар се смета дека баронесата Ештон докажала оти може да биде успешна, ефикасна и способна да изгради консензус за клучните прашања, и тоа во екот на најлошата економска криза која кога било ја погоди ЕУ.

Пред заминувањето во Брисел, на местото европски комесар за трговија, Ештон вршела повеќе функции во две министерства и се пробивала во редовите на Лабуристичката партија. Кога Гордон Браун стана премиер, во 2007., Ештон стана лидер на лабуристите во Горниот дом на Парламентот, каде што се избори за усвојување на Лисабонскиот договор со кој за првпат е и предвидена нејзината нова функција.

Иако некои медиуми во 2005. и 2006. година ја избираа за политичар и благородник на годината (за да може да влезе во Домот на лордовите, на барање на Тони Блер во 1999. година доби титула бароница), сепак е помалку позната во Британија отколку во Брисел. На должноста ќе стапи на 1. декември, еден месец пред Ромпуј.

Пред кариерата во британскиот Парламент, Кетрин Ештон во доцните 70- ти години на минатиот век учествувала во кампања за нуклеарно разоружување.

Како дипломиран економист работела и како консултант.

Кетрин  Ештон е родена на 20. март 1956. година во Ланкашир, во Англија. Мажена е за поранешниот новинар и угледен аналитичар Питер Келнер, со кого има две деца и три пасиноци.

„Не можевме да направиме подобар избор од нив двајцата за раководство на ЕУ“, рече претседателот на Европската комисија Жозе Мануел Барозо.

„Франција ја поддржуваше кандидатурата на Ромпуј, а и малку го поттурнавме да се кандидира уште од почетокот. Тоа е одличен избор“, рече францускиот претседател Никола Саркози.

„Добивме кандидат кој носи консензус и со потврдени способности во неговата долга политичка кариера“, истакна Ангела Меркел, канцелар на Германија.

„Таа ќе биде силен и јасен глас на Британија во Советот и Комисијата“, рече британскиот премиер Гордон Браун за победата на Ештон.

И Вашингтон изрази надеж дека новоизбраните европски лидери ќе ја направат ЕУ посилен партнер на САД.

Изборот е наводно договорен помеѓу шведското претседателство и големите земји членки Франција, Германија, Велика Британија и Италија.

Како и да е, Хрватска го привршува чекорењето кон членство во ЕУ, а веќе е позната и финансиската „добивка“ по влегувањето, во првите две години: повеќе од 3,5 милијарди евра! Синоќешната изјава на францускиот министер за надворешни работи Бернар Кушнер е само „уверување“ и ништо друго. Не поради изразената „резерва“ во врска со потпишувањето на Лисабонскиот договор од страна на чешкиот претседател Вацлав Клаус (се е поизвесно дека ќе го стори тоа), туку затоа што се одолговлекува, се потешко оди заклучувањето на завршните преговори. А и „префрлувањето“ на граничниот пероблем со Словенија значи негово одложување, не и решавање.

Кушнер во Дубровник го прими највисокото хрватско одликување поради помошта што му ја дал на градот на почетокот од војната во поранешна Југославија. Тој му изрази благодарност на хрватскиот претседател Стипе Месиќ поради доделувањето на орденот „Редот на кнезот Трпимир“.

Францускиот министер беше во куса посета на Дубровник по повод 18-годишнината од хуманитарниот конвој „Либертас“, кој ја проби блокадата на градот од југословенската армија кон крајот на 1991. година. Во тоа време тој беше секретар за хуманитарни прашања, а замина во Дубровник во ноември 1991. каде што остана неколку недели за да го обезбеди доставувањето на помош и храна за населението.

Хрватскиот премиер Јадранка Косор изјави (28.10.) дека Словенија повторно би можела да ја блокира Хрватска на патот кон членство во ЕУ, но овој пат поради „домашната“ Социјалдемократска партија. Имено, таа партија го одби предлогот на арбитражниот договор помеѓу Хрватска и Словенија поради што ден подоцна не можеше да се парафира документот на конгресот на Европската народна партија, а потоа да се испрати на усвојување во Саборот.

Не само СДП, туку и други опозициони партии одбиле да дадат поддршка се додека не се разјасни што значи „допир на словенечките територијални води со отвореното море“. Според некои интерпретации значи дека Хрватска и подарува на Словенија дел од својата акваторија. За договорот да биде прифатен во Саборот потребно е двотретинско мнозинство, па Косор мора да ја обезбеди поддршката од опозицијата, а што засега не и успева.

Интересно, како што пренесе загрепски „Вечерњи лист“, арбитражата помеѓу Словенија и Хрватска двете држави би можела да ги чини 5 милиони евра. Во словенечкиот превод на договорот се наведува посочената сума, но се уште не се знае дали е тоа вкупна проценка или годишни трошоци. Во текстот стои трошок од еден милион за арбитрите, а 4 милиони за трошоци на словенечката делегација од 20- тина лица. Се спомнуваат и трошоци за посебна компјутерска опрема и софтвери (за картографија).

Состаноците со арбитрите ќе се одвиваат во Брисел, а ЕУ дава техничка помош, простор. Двете земји ќе ангажираат арбитри по потреба, платени по час, но постои можност тие да се плаќаат и за полно работно време.

Сртучњаци од американската фирма „Briscoe Ivester&Bazel LLP”, од Сан Франциско, кои се занимаваат со гранични спорови на море, наведуваат дека арбитрите ќе чинат најмалку 500 евра по час, Само 5- мина арбитри ќе чинат најмалку милион до милион ипол евра.

Освен меѓународни и судови на ОН, во Хаг постои веќе 100 години и Постојан арбитражен суд кој има и ценовник за „наем“ на своите стручњаци. Главниот секретар и заменикот чинат 250 евра по час, а останатите од 50 за пониските секретарки до 175 евра за искусните советници. Просториите за преговори чинат од 1.000 до 1.750 евра по „сеанса“.

И нешто за финансиските придобивки, но и обврските на Хрватска по зачленувањето во ЕУ:

Европската комисија ги подготви главните елементи на финансискиот пакет, според кој земјата во првите две години од членството би добила нешто повеќе од 3,5 милијарди евра од европските фондови.

Се работи за предлог на Евроспката комисија за кој кон крајот на годинава ќе расправа Советот на ЕУ, односно државите членки. Во документот се тргнува од „работната претпоставка“ дека Хрватска ќе биде членка на ЕУ од јануари 2012., доколку бидат исполнети условите за членство. Предлогот ги покрива само првите 2 години од членство (2012. и 2013.), зашто Европската унија има долгорочна 7- годишна финансиска рамка, тн. „Финансиска перспектива“, а сегашната е за до крајот на 2013.

Во првата година од членството Хрватска од европската пресметка би можела да повлече 1,561 милијарди евра, а во втората 2,006 милијарди евра. Тоа се износи што се предвидуваат во пресметки на ЕУ за 2012. и 2013. година, но не значи дека тие средства ќе бидат исплатени во текот на тие две години. Имено, европската пресметка се искажува на два начина: издвоено се прикажуваат преземените обврски, односно расходите што се врзани за активностите подолго од една финансиска година, и расходите кои ги покриваат активностите од тековната и претходните финансиски години, а кои се исплатени во таа година.

Вкупниот износ за тие две години од 3,568 милијарди евра се однесува на проекти кои можат да се одвиваат низ повеќе години. Најголемиот дел отпаѓа на средства за поттикнување на економскиот раст и вработувањето- за 2012. се предвидени 1,005 милијарди, а за 2013. 1,386 милијарди- вкупно 2,392 милијарди евра. Потоа следат директните плаќања на земјоделците, средствата за рурален развој и рибарство- вкупно нешто над 750 милиони евра годишно. За финансирање на инвестиции за јакнење на контролата на надворешните граници на Европската унија, во рамките на подготовките за влегување во Шенгенскиот простор, се наменети 120 милиони евра, по 60 милиони во секоја од тие две години.

Комисијата наведува дека финансискиот учинок на хрватското пристапување на пресметката на ЕУ ќе биде ублажен со уплатите на Хрватска во заедничката пресметка. Според проценките на Комисијата, Хрватска во првата година би требало во пресметката на ЕУ да уплати 609 милиони евра, а во 2013. 647 милиони. Како и за останатите нови земји членки, предвидено е постапно зголемување на средствата од Европската унија, во согласност со зголемувањето на хрватските апсорпциони капацитети за повлекување на тие средства. На пример, за директни плаќања на земјоделците се наменети 373 милиони евра годишно, но во првата година Хрватска ќе може да повлече 25% од тој износ. Потоа тоа се зголемува на 30%, па на 35% во третата година, а потоа сумата се зголемува за 10% годишно до полниот износ кој ќе биде достигнат за 10 години. Кога е збор за руралниот развој, предвидено е Хрватска веќе во 2014. година да го повлече полниот износ од 352 милиони евра годишно.

Европската комисија наведува хипотетичен износ колку членството на Хрватска годишно би ја чинело пресметката на Европската унија кога до 2013. би биле достигнати полните износи што се предвидени. Се работи за сума од 2,6 милијарди евра.

Наведеното за Хрватска е добар показател и за (не)реалните очекувања, односно надежи  кај многумина во Република Македонија кои членството во ЕУ го гледаат како нејзин „спас“. Треба да се имаат предвид сите разлики помеѓу Хрватска и Македонија (во полза на Хрватска), па финансискиот пакет во првите 2-3 години веројатно треба да се „предвидува“ во милиони, а не во милијарди евра. Имено, од наредната „Финансиска перспектива“ на ЕУ (од 2014.) Република Македонија сигурно ќе „фати“ 2-3 години (според некои „надежни“ проценки, нејзино членство е можно „околу“ 2018. година).