Пред крајот на 2005-та година , во рамките на политичките, економските и секакви други прогнози и очекувања во оваа 2006-та, од некои наши водечки политичари беа најавени можни „чудни“ коалиции по годинашните парламентарни избори во Македонија.

Конкретно, беше посочена една таква- помеѓу „лутите“ противници СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ. Се разбира, се мисли и на други, не помалку „чудни“.

Слушајќи ги таквите прогнози или најави- очекувања, се чудев и се чудам зошто однапред се нарекоа- окарактеризираа како „чудни“ или, како што најверојатно се сакаше да се каже, необични- изненадувачки. Не само јас, како скромен „гледач“ и „проследувач“ на македонската политичка сцена, туку и експерти во и надвор од неа им се чудат на „зачудените“. Ако не станува збор за предвремено продавање на „политичка магла“, тогаш не ќе е друго, освен порака до наивните и досега изманипулираните гласачи (доколку се уште има такви).

Нема апсолутно ништо чудно, туку напротив, сосема е очекувано губитници предвреме да најавуваат коалиции и навреме да се „одбранат“ себеси, како актери во нив, со тоа што уште сега ќе ги наречат „чудни“. Кога велам губитници, не мислам на поразените на следните парламентарни избори (за тоа другпат, се уште е рано), туку на сегашните. Па, зарем може некоја од постојните партии , и од позицијата и од опозицијата, да се смета себе си за „добитничка“ во сиот досегашен транзиционо- реформски процес, без оглед на „обемот“ на сопственото партиципирање во него (во и од која било позиција)? Зарем има некоја од нив (нивните врвни раководства) која без „срам и перде“ може да се смета за таква, со оглед на моментниот рејтинг кај народот односно граѓаните, најодносно кај гласачкото тело? И зарем некои од (во) нив мислат дека до изборите има доволно време за да си го подобрат до таа мера што ќе бидат сигурни во победа со не чудни, туку со „нормални“, што ќе рече очекувани коалиции? Самоувереноста и самобендисаноста се едно, а сосема друга е реалноста (ниту оптимистичка, ниту песимистичка).

Само како потсетување на она што се случуваше во блиското минато во потесниот и поширокиот регион: секој што реформираше, а пред се европеизираше (оти не можеше да „ескивира“), мораше да се помири со предвидлив пораз на следните избори. Не затоа што тоа- европеизирањето по дефиниција е болно, проблематично, непопуларно итн., туку оти тоа или било само почеток (колку да се почне) или со воздршка, а најчесто „гребење по површината“.

Сегашнава состојба кај нас многу наликува на таков предизборен период: успесите се „големи“ (статистички тоа постојано се презентира), ама народот се уште „не може да ги види и почувствува“.

Суштината на најавувањето на „чудни“ коалции по следните парламентарни избори е реалниот страв од пораз. Не сакам да кажам неминовен, бидејќи е се уште рано тој да се најавува (значи, не дека нема да се случи). Реален е затоа што од него- од стравот никој се уште не може да се ослободи. И уште долго „релевантните“ политички субјекти ќе ги држи „заробени“. Кај некои во однесувањето и дејствувањето можеме да забележиме дури и параноични реакции. Како беше она: „За да победам, ако треба и со ѓаволот ќе заиграм (ќе коалицирам)“. Така некако, нели?

Имено, стравот е од нов политички субјект. Не велам нови, затоа што најавените нови веќе се појавија (и сигурно нема, како што се надеваат „старите“, да бидат маргинални), туку „вистински“ нов кој сеуште се очекува да се појави. Токму поради се уште отвореното прашање дали ќе се појави (што, како што „меѓу редови“ е најавено, зависи исклучиво од проценката на самите „нови“ кога е (ќе биде) вистинскиот момент), поразот на постојните губитници се уште не може да се прогласи како неминовен.

Што се однесува на коалициите, првото прашање кое се одбегнува како „жежок костен“ гласи:

Зошто е неминовно коалиционо владеење во Република Македонија?

На оние што најавуваат „чудни“ коалиции им поставувам ваква хипотетичка ситуација (колку малку да се забавуваат и релаксираат во овие празнични денови):

Еден убав зимско- пролетен ден се обзнанува нов политички субјект на македонската сцена, со граѓанска провениенција, во кој токму поради провениенцијата се зачленуваат (не масовно, тоа воопшто не значи ништо и не е потребно- кое членство се смета за „масовно“?) личности, авторитети, творци од сите мнозинско- немнозински заедници (бидејќи припадноста не им значи апсолутно ништо како граѓани на една модерна, европеизирана држава), и на парламентарните избори годинава победува со освоени 115 пратенички места (5 „им остава“ на независните).

А бидејќи е граѓанска („индивидуалистичка“), во нејзините редови со еднаква валидност и респект „живо“ егзистираат и позицијата и опозицијата, па нема никаков проблем со демократијата која, нели, не е можна без едната против другата.

Зошто во таков случај би било „неминовно“ или (поблага варијанта) „пожелно“ какво годе чудно- нечудно коалицирање?

Не може да се случи? Има една девиза најнепосредно  врзана за егзистенцијата, напредокот, во рамките на „еднаквоста на различностите“ (се мисли пред се на толеранцијата, меѓусебното разбирање, коегзистенцијата и компромисот), која гласи:

„Никогаш не вели никогаш“.

А всушност се работи само за едно „нешто“: на „раздрнданата“ опозиција и е „совршено јасно“ дека помина времето кога народот беше можно да се „обработи“ (читај: придобие) само за време на предиозборна кампања, сосе вообичаениот нејзин предвремен „неформален“ период. Особено ако се има предвид нејзината (пре)длабока „однароденост“.

Оние што во континуитет ги следат изборите во Македонија, од првите до последните предвремени парламентарни и досегашните локални (помеѓу нив и мојата дребност), забележуваат дека почнува да се случува токму како што е потенцирано со насловот: ако не е се исто, се е ептен слично. Уште една од многуте потврди за тоа е прилогов под наслов „Затишје пред бура или ‘чаша култура’“, објавен на 12.05. 2006. година, а кој се однесува на еден мошне важен, еден од  (нај)приоритетните „сегменти“ на секоја програма со која се сака да се освои власта. Без оглед дали се вика „Решенија“ или „Преродбата продолжува“.

Да, веќе се забележува постапно затишје на македонската политичка сцена, иако се уште некои партии одржуваат редовни, речиси секојдневни прес-конференции. Некои од нив ги промовираа своите изборни програми, некои тоа го најавија за деновиве, но е видливо дека сите (и од позицијата и од опозицијата) како полека да се „повлекуваат“. Бидејќи е време за интензивни подготовки за предизборната кампања. Можеме да очекуваме дека во наредните денови, особено во втората половина на месецов, нивната „редовна“ активност целосно ќе замре. Особено затоа што, како што самите најавуваат, претстои предизборна „бура“.

Предизборната кампања за годинашниве парламентарни избори ќе биде мошне бурна (бура? хм!), жестока? Некои прогнозираат и мошне валкана, што ќе рече некултурна. Јас, напротив, го тврдам спротивното.

Не само што по „неминовното затишје ќе нема никаква бура, не само што предизборната кампања нема да биде бурна, жестока, па и мошне валкана, туку ќе биде тотално неинтересна, неатрактивна. Се ќе се одвива според веќе виденото во досегашните кампањи за разни избори: „прошетки по градовите и селата, промоција на кандидатите, ветувања на лидерите и „стрели“ кон противниците.

Медиумската кампања, и платената и неплатената, уште отсега се знае каква ќе биде, со каква содржина: тв и радио спотови, партиски и изборни химни- песни (всушност партиски „хитови“), „соочувања“ односно дебати за изборните програмски заложби и…толку. Неинвентивноста на изборните штабови и на оние што ги реализираат медиумските кампањи е одамна потврдена. „Копијата на оригиналот“ продолжува, дури до смешно-комични размери (на пример, доминантна боја, портокалова на ВМРО-ДПМНЕ; нели некој во една земја направи „портокалова револуција“?).

Новото, „освежителното горко“ можеше да го донесе само сосема нова опција, нова политичка партија од граѓанска провениенција, која во својата основа, во сушноста на своето постоење ќе ја имаше валоризацијата и афирмацијата на индивидуалниот творечки ангажман. Имаше инцијатива за нејзино формирање, ама навреме беше „подзапрена“ (дури поминат парламентарните избори, а после „нема гајле“ и ако се формира). Со оглед на првите јавни, промотивни чекори, сигурен сум дека таа ќе настапеше со многу оригинални идеи, ќе реализираше акции и манифестации со кои сигурно ќе привлечеше огромен број од гласачите (особено неопределените), па можеби и ќе победеше на изборите. Едноставно, затоа што на индивидуалниот творечки ангажман му се туѓи стереотипите, клишеата, стандардот, deja vu.

„Чаша култура“ не е моја метафора, туку на сатиричарите (автор е Софе Штерјоски) кои како протестен транспарент („Бура во чаша култура“) на најпрецизен начин ја означуваат повеќедецинската „зла судбина“, па и иднина на едно општество, ако сакате и држава со која владеат дилетанти, политиканти, медиокритети, малограѓани, полит-бизнис олигарси. И во која најмалото вредно „случување“ претставува потрес, опасност, кататастрофа за нив.

Моментниов период (деновиве, неделиве, се до денот на парламентарните избори) не е никаква бура, а уште помалку „чаша култура“. Тој може единствено да се означи како затишје пред „бокал не-култура“. Притоа не мислам на некакво некултурно, малограѓанско, примитивно, уличарско однесување на политичарите, а пред се на кандидатите за идни пратеници, ниту на елементарната политичка култура. Мислам на промовираните и најавените предизборни заложби во кои ќе доминира економијата (со оглед на состојбите на тој план, а пред се на бедата и сиромаштијата на „граѓанството“), со акцент на земјоделството. Културата и пошироко надградбата (ќе) ја нема ниту „помеѓу две запирки“. Веројатно некој ќе го спомне образовниот процес, пред се развојот на информатичкото општество (и ќе вети компјутери „за секој ученик“, а не, на пример, бесплатен Интернет за секој граѓанин на Македонија, од 7 до 77 години-едно од залагањата или, ако сакате, ветувањата на неформираната партија). Но културата и уметноста…

А знаете зошто? Затоа што, како што не учеа бившите комунисти и сегашни „комуњари“, се зависи од економијата. Што значи дека се друго може да почека додека не се обезбеди „базата“ (без база нема надградба).

Ги прашувам јавно политичките партии, а пред се нивните лидери:

Знаете ли што е тоа културна политика?

Важна напомена:

Во „Преродба во 100 чекори“ на ВМРО-ДПМНЕ на проекти во образованието и културата им е отстапен „задоволувачки“ простор (во наводници оти е прашање дали е), што сигурно ќе значи многу голем „поен плус“ на изборите.

Деновиве со формирањето на „институтот“ ДЕМОС, според многумина „трета политичка опција“ која би трбало да го замени „ биполарниот политички амбиент во Македонија“. Потсетувањето на една тогашна неуспешна иницијатива- за формирање на политичка партија ГПМ треба да се „чита“ о тој контекст.

Интересно е што во него го бележам предизборниот „бисер“, односно „случајот“ Бучковски- Бонева кој неодамна доби судски епилог (Бучковски е осуден како виновен).

Звучи нескромно, но е ноторен факт дека помеѓу првите (ако не и прв) укажав на прекршувањето на Изборниот законик, и тоа пред се од владејачкиот СДСМ (и коалицијата што ја предводи), но и од најголемата опозициона партија ВМРО-ДПМНЕ (со коалиционите партнери). Во меѓувреме се јавија и други (и најрелевантните ДИК и Антикорупциската), со нашиот заклучок како нивна предупреда- дека парламентарните избори со тоа (се разбира и со друго), иако датумот на нивното одржување е далеку, веќе можат да се оценат (значи уште сега, однапред) како нефер и недемократски.

Во меѓувреме прекршувањето продолжува. Последното го бележиме вчера (едно од повеќето деновиве) од страна на кандидатот за пратеник Радмила Шеќеринска, која во името на СДСМ и коалицијата што ја предводи се пофали дека „има тим кој ќе ја доведе Македонија до ЕУ“. Само констатирам: напротив, токму поради интензивната предизборна кампања пред законскиот рок тој тим (и не само тој) уште повеќе ја оддалечи- ја оддалечува Македонија од ЕУ! Треба ли да потсетам на условот (и ветувањето) да се спроведат фер и демократски парламентарни избори?

Патем, „со дебело црвено“ го подвлекувам (не)официјалниот предизборен „бисер“ поврзан со човекот кому во последно време му „излетуваат“ зборови за кои потоа „жали“- Владо Бучковски: носителот на кандидатската листа на ВМРО-ДПМНЕ во четвртата изборна единица Силвана Бонева ќе поднесе кривична пријава против премиерот Владо Бучковски, зашто на емисија на Скај ТВ (се разбира, во рамките на (не)официјалната предизборна кампања- уште еден изборен прекршок) рекол дека таа аплицирала за бугарски пасош. Пријавата ќе биде проследена со барање за оштета до 100.000 евра кои Бонева „сигурно ќе ги добие“, а ќе ги намени „за жртвите на неговата земјоделска политика“.

Овојпат сакам накусо да потсетам на една вонизборна партиска успешна приказна (без наводници), а која веќе не морам да ја молчам оти првиот- „опасниот“ нејзин дел е завршен. Ја знам во сите детали бидејќи најнепосредно сум „инволвиран“ во неа.

Дали се сеќавате на ГПМ? Можеби првпат слушате? Потсетувам или информирам: во дневниот печат со комерцијални огласи, во континуитет во овој е-весник и на сопствен веб сајт, беше објавена- објавувана иницијативата на една „мала група“ на „нови луѓе“ за формирање на „Граѓанска партија на Македонија” (кратенка ГПМ). До „последен момент“ (рокот за поднесување на кандидатски листи со претходна регистрација како партија) беше неизвесно- несигурно нејзиното официјализирање. Не се официјализира поради „некои пречки“, со што на постојните, особено големите партии многу им олесна (тоа е таа најголема „опасност“ што помина).

Сега објавувам дека нејзиното формирање, односно таа вонизборна успешна приказна продолжува. Одлагањето всушност значеше и значи потврда дека таа не беше- не е за „еднократна употреба“. Идејата е долгорочна и не зависи од едни фалсификувани, нефер и недемократски парламентарни избори. Тоа ќе рече дека прва и последна цел на ГПМ не е освојување на власта по секоја цена, туку нова опција за Македонија, нејзина нова иднина.

Значи, одговорот на прашањето на заинтересираните (во не мал број) што се случи со таа иницијатива е дека беше привремено ставена во мирување, а сега и во наредниот период одново се (ре)актуелизира. Едноставно, за еден таков проект не треба брзање. Тој и натаму ќе се развива тајно (како досега), без познатите, стандардите форми на промоција на еден политички субјект. Впрочем, како дел од содржината на таа успешна приказна одвреме- навреме и најавував нејзино „продолжение“- одлагање на реализацијата на таа иницијатива.

Дали „созреало времето“, дали ние како граѓани на Македонија сме подготвени да ја прифатиме не толку како нова, туку пред се и над се како единствено можна, единствено перспективна опција, ќе покаже токму гласањето на 5-ти јули.

Уште еднаш:

Она што се случува и ќе се случи со парламентарните избори- тие веќе се и допрва ќе бидат нефер и недемократски, можеше лесно да се предвиди според расположението (стравот) и активностите спрема иницијативите за збогатување на македонската политичка сцена. Барањето- потребата- нужноста од нова (трета) опција, која само делумно се оствари со нови партии со „старо- нови“ луѓе, беше единствениот гарант за нова политичка страница во книгата за Македонија. Единствено затоа (значи не како пораз) дојде до одлагање на таквата најавена иницијатива!

Се менува ли нешто на македонската политичка сцена? Несомнено не! Владејачките партии, на чело со ВМРО- ДПМНЕ, се толку зацврстени на своите позиции (тоа не го покажуваат само оние на рејтинг листите) што можат спокојно да работат до следните избори, да сработат многу од ветеното и без никаков проблем, уште помалку стравување да очекуваат нова изборна победа. Додатен голем поен за нив е евро- интегративниот процес на Балканот (не само Западниот), се разбира со нужно реализираните реформи и оние што допрва следат во интензивирањето на преговарачкиот процес за членство на Република Македонија во ЕУ. Реално е да се очекува дека проблемот на Грција со името на земјава наскоро ќе се надмине и сигурно не како „предавство, пораз, срам…“, туку како  обостран и пристоен компромис, а што исто така ќе биде впишано во позитивното конто на актуелната власт.

Опзоцијата практично не постои. Главната- СДСМ Црвенковски не успеа да ја „преврти“ од „роза“ во „тупаница“, без оглед што, како што се пофали новото раководство, е сменета околу 95% од елитата до неговото „старо- ново“ лидерство. Нејзе не само што воопошто не и одговараат „брзи“ (предвремени) избори, туку уште сега е јасно дека на следните редовни, ако не се „случи“ нешто радикално, ќе доживее нов, можеби „нешто поблаг“ пораз.

Всушност, ништо не е променето во изминативе неколку години и ништо не се менува. Тоа го потврдува и мојот текст објавен под горниот наслов во електронскиот весник „Дневен е-Еснаф“ на 13.03.2006. Уверете се сами:

Станува се поизвесно дека главните долгогодишни „играчи“ на македонската политичка сцена ќе успеат да извојуваат победа во „решавачката битка“ против заедничкиот „непријател“ (може да се рече и дека успеаја): по секоја цена да го спречат да се појави и да им ги замрси конците. Токму така: бараната, но не и реално очекуваната појава на нова партија (со оглед на вкупните состојби, а особено методите на владеење- притисоци, уцени итн.), на нови луѓе со нови идеи, најверојатно нема да се случи. Велам најверојатно, зашто ги имам предвид минималните шанси во наредниот мошне кус период (2-3 месеци-до јуни) најавената Граѓанска партија-ГПМ (најавена и во дневниот печат со комерцијално „обзнание“) сепак да успее да се формира, регистрира и, најважното за следните парламентарни избори, да развие солидна инфрастуктура на целата територија на Република Македонија. Едноставно, за сето тоа се чини дека е веќе премногу доцна.

Значи, без оглед на навистина големата тајност на работата и активноста на конститутивното тело-Конститутот (до ден- денес за пошироката јавност не е познат неговиот состав, но не и за „потесната“ која, се знае, ништо не може „навреме“ да не дознае), од информациите со кои располагам конституирањето оди многу бавно и тешко, со многу пречки и валкани игри. Впрочем, тоа не е ништо специфично за оваа навистина оригинална идеја (со сосема поинаков политички дискурс, со сосема поинаква раководна структура-д осега непознати органи и тела, а примерени за партија со граѓанска провениенција- без лидер, а со лидери- авторитети итн.- види го веб сајтот на партијата и комерцијалните „обзнанија“ во дневниот печат). Помали, но исти проблеми постојните им задаваат и на оние кои како нови веќе се промовираа (во создавањето на инфраструктура проблеми имаат и ДОМ на Лилјана Поповска и ПЕО на Велија Рамковски, и „малку постарите“). Единствено нешто полесно минува НСДП на Тито Петковски, и тоа благодарение на предвидениот процес: прелевање на голем број од членството на СДСМ во неа.

Со еден збор, нема ништо од појавата на нови луѓе со нови, свежи идеи кои сплотени во нова партија сигурно ќе изојуваа лесна победа на парламентарните избори- буквално ќе ги збришеа постојните, а со оглед на нивниот катастрофален рејтинг кај гласачкото тело. Затоа велам дека постојните можат да здивнат. Сигурно им е веќе многу полесно. Досега можеби не, ама сега е сосема прифатлива оценката на Бучковски дека следните избори ќе бидат најнеизвесни. Затоа што треба да победи некој од одамна поразените!

Да повторам, на македонската политичка сцена не се случи и нема да се случи ништо ново: ниедно ново „политичко име“, никаква свежа идеја, никаков бар малку оригинален пристап, ништо пријатно (па и непријатно) изненадувачко. На радост на старите, разголени до гола кожа, истрошени, уморни, банални и безидејни.

Здодевно и банално за „обичните“, жално и сожалувачко за сите на кои „овие“ одамна им се дојдени преку глава.

А можеше ли да се очекува нешто друго? Лично мислам дека ова е клучното прашање. Има ли некој толку наивен помеѓу вас што се надевал дека постојните (кои досега без договор се менуваа на власт, а сега сигурно ќе се договорат да не се менуваат, макар да треба да се случат и чудни комбинации- коалиции, кои „на време“ ги најави еден од одамна поразените) ќе дозволат да се појави партија на личности- авторитети што ќе ги симне од власта нанесувајќи им жесток, горчлив и долготраен пораз? На такви кои во сиот изминат транзиционен период изградија „машинерија“ која кога ќе се стави во погон е во состојба да сомеле- сотре се пред себе? И тоа на „кристален“, „скандинавски“ начин, односно на фер и демократски предизбори. (Таман работа да дозволат нешто „необработено“ да се појави во предизборната кампања, а камо ли на самите избори.)

По оваа проценка (никакви односно минимални шанси да се конституира новонајавената партија), како и површната согледба во овој прилог, дали ви е тешко да прогнозирате кој ќе победи на парламентарните избори? Дали се согласувате со Бучковски дека тие ќе бидат најнеизвесни? Мислите дека таа неизвеснот е поради неутралните и сигурните апстиненти на гласањето?

Заборавате на обработката на „теренот“? Вчера беше поставен првиот камен- темелник (на едно основно училиште во Берово). Не ќе е лошо, барем како забава, да почнете да ги броите. Се разбира, заедно со црвените ленти чие сечење допрва ќе почне. „Успесите“ мора да се потврдат во „вистинско време“.

Нашите политиколози и другите „специјално учени“ малку се занимаваат со политичкиот фолклор како феномен на современото демократско плуралистичко општество. Можеби затоа што тој не е толку препознатлив во секојдневните активности на политичките партии, пред се на нивните лидери (најчесто се „врзува“ за нивниот настап во јавноста односно нивниот вокабулар). Па, следствено, и не е „загрижувачки“.

Меѓутоа, главното прашање е: што е се дел од политичкиот фолклор на македонската политичка сцена и колку е тој минлив, а колку се продолжува- негува? Поконкретно: дали предизборниот политички фолклор (најприсутен и најпрепознатлив) продолжува да се „реализира“ по победата на избори (меѓу другото, извојувана и благодарение на него)?

Пред парламентарните избори во 2006- та година објавив текст п0д наслов- прашање  „Со политички фолклор до државен?“ (на 10.04.2006.). Мислам дека напишаното во него допрва ќе се (ре)актуелизира, и тоа токму со јазикот на иронијата и сатирата „како судбина“.

Користејќи една од, во последно време, најупотребуваните “форми” на упатување на пораки и одговори “пред јавноста”-одговори на новинарски прашања (однапред договорени?), премиерот Владо Бучковски промовира уште едно од многуте свои “гледишта” и “ставови” на/за она што се случува, поточно му се случува нему и на неговата СДСМ: “политички фолклор”. “Случувањата” се всушност прашања од опозицијата на кои тој и СДСМ се “принудени” да одговорат (со оглед на нивната “тежина”).

Морам да признам дека новата „содржина“ во македонската политика прилично ме изненади, поточно ме испровоцира. Досега не ми беше познато ништо што личи на некаков „политички фолклор“. Во едно друго, поранешно едноумно- монопартиско општество се сеќавам дека се користеа фолклорни елементи на избори (бидејќи беа свечени, беа празник, па нормално и „зачинети“ со ора и песни, зурли и тапани, па и сечење на црвени ленти со кои се отвораа „новите победи на работничката класа“), ама и од тогаш не паметам дека, на пример, прашање за шверц на цигари и други слични „случувања“ од изминатиот транзиционен период биле дел од некаков „политички фолклор“ (макар и во симболичка смисла).

Да нема недоразбирање помеѓу нас: поимот фолклор значи „народословие“. Со него се означува наука за народното предание (обичаи, игри, песни, приказни, бајки, загатки, пословици идр.) Па и во симболична-преносна смисла не значи ништо друго, освен „народно“, „народско“, а најчесто „забава за/на народ“.

И каква врска има шверц на цигари (во најширока смисла формирањето и моќта на полит-бизнис олигархиската мафија во изминатиот 15-годишен „независен“ период во кој најдолго владеел (коалиционо) СДСМ)?! Или некој си „случај Бачило“? Па „некакви“ милијарди во времето на ембаргото на Србија? Па… Тие ниту биле, ниту се проследени со ора и песни, зурли и тапани и слични ми ти нешта!

Се разбира, го разбрав добро премиерот Бучковски. Кога го промовира „политичкиот фолклор“ мислеше на предизборната кампања која, нели, се уште не е почната. Ова што се случува секој ден не е тоа, туку „редовни активности“ на политичките партии кои новинарските куќи не треба да ги третираат како бесплатен политички маркетинг ако сакаат да ќарат нешто во периодот на платениот, па треба да се истакнат во нивното ревносно следење. Прифаќајќи го „политичкиот фолклор“ на Бучковски така, само така и никако поинаку го разбирам и третирам „свеченото завршување“ на кампањата на ЛДП под мотото „Како сте?“ (Од извори блиски на партијата дознавам дека прашаните најчесто одговарале со „Нешто не сме баш најдобро“). Тоа беше „политички фолклор“ во една модерна варијанта, со модерна кореографија во која заиграа оро без зурли и тапани Пенов и неговите. Многу ми личеше на качување на тапан (да, тоа беше ептен „Тешкото“) лично на Ристо кој го „удри“ Трифуна Костовски со своите (замислете!) 365 проекти за една година за Скопје кои ќе ги реализираше ако останеше градоначалник. (А сега Трифун Скопје го уништи и продолжува да го уништува).

Од друга страна, во изминатиот период не видовме ниту еден реализиран проект од негов министер во Владата (макар да беше од неговите „по еден дневно“). Најмногу, пак, се разбира, беше таков („фолклорен“, како дел од „Тешкото“) оној предлог да се укине данокот од добивка, а ДДВ да се намали на 5%, на што и самиот Пенов, убаво се виде и на ТВ, не можеше да издржи слатко- ептен „фолклорно“ да не се изнасмее.

Само, шегата настрана, „политичкиот фолклор“ на Бучковски поприлично ме загрижи. Откако му го чув, сетики ми паѓа на ум едно прашање на кое засега не можам да си одговорам, а не ми дава мира:

Дали парламентарните избори, кои „може реално“ да се одржат на 5-ти јули годинава, треба да бидат и ќе бидат „државен фолклор“? Да не беше и досегашниов таков? И кој ќе свири на зурли и ќе чука на тапан, а кој (прв) ќе се качи на него? Промоторот Бучковски? А што ќе правиме ние, припадниците на гласачкото тело? Ќе играме или ќе свириме и пееме заедно со нив? 110% фер ем демократски?

Не сакам да се фалам, ама јас сум одамна европеизиран тип (не ми се чекаше европеизацијата во рамките на „3Е“ кампањата на СДСМ- Економија, Едукација, Европеизација), па некако баш не ми „лежи“ фолклорот, особено турбото.

Уште сега јавно се изјаснувам:

Ако парламентарните избори се одржат „можно реално“ на 5-ти јули, јас ќе си останам европски односно светски: нема да гласам, туку ќе ја гледам и следам завршницата на Светското фудбалско првенство во европска Германија.

И онака ми е преку глава досегашниот македонски државен турбо фолк. Вам не ви е?

На 26.01.2006- та година го објавив текстот под горниот наслов за една необична, но над се ступидна акција или предизборна политичка кампања на Либерално- демократската партија на Македонија (ЛДП). Тогашен нејзин лидер беше Ристо Пенов. Таа не само што не беше успешна, туку кај јавноста односно народот воопшто (и оној дел од него што „пет пари не дава за политиката“) предизвика дури потсмев, па и мајтапење.

Во текстот, меѓу другото, ја потенцирам маргиналноста, минорноста на оваа партија (сега во опозиција), а која на почетокот- појавата на македонската политичка сцена, привлече голем број на членство и симпатизери, а претставуваше значаен „фактор“ и за позицијата и за опозицијата. Интересно е што таквата позиција ја има и денес, со новиот лидер Јован Манасиевски, а нема ниту збор, камо ли најава за нејзино „проветрување“, како што тоа, се чини мошне успешно, го направи во изминатите недели и месеци „најголемиот опозиционер“ СДСМ. Очигледно, минорноста и маргиналноста и годи, и прилега на сегашната раководна гарнитура на ЛДП.

Се разбира, кампањата за која станува збор ја третирам и од поширок, „поуниверзален“ агол, што ќе рече претставува повеќе повод за да кажам (напишам) збор- два за „слушањето на народот“ од страна на партиите- застапувањето, реализацијата и одбраната на неговите интереси.

Обраќањево е кон партиите воопшто, и од позицијата и од опозицијата, а е „инспирирано“ од мошне „инспиративната“ предизборна кампања на партијата на Ристо Пенов -ЛДП. Некои коментатори со право ја нарекоа популистичка и непримерена на една „елитистичка“ партија, каква што таа е или би требало да биде (познати се и програмските заложби и конкретните активности на либерал- демократите во светот). Лично мислам дека е многу повеќе небулозна, па дури и ступидaна. Тоа ќе рече дека однапред е јасно (тоа им е јасно и на Пенов и сопартијците уште при првите „прашувања“) дека таа може да предизвика непријатни реакции, а најмногу мајтапења од мудриот народ (без никакви наводници). Еве зошто:

Најнапред, како што сугерирам во насловот на овој прилог, во најопшта смисла искусниот, способниот, докажаниот политичар (каков што го сметаат и се смета Пенов) не треба да го прашува народот за да го слушне, најмалку да го прашува „Како сте?“ (вмножина, значи третиран како „единка“). Од проста причина што тој- народот секојдневно кажува, покажува и докажува (не одговара) како (му) е, и тоа без да чека некој да го праша. Обратно, многу е поважно (би требало да биде) за еден политичар да наслушне да не народот го прашува него не „Како сте“, туку, на пример, „Како мислиш натаму со тебе?“.

Натаму, еден искусен, способен, докажан и пред се и над се доблесен политичар не треба да го прашува народот како (му) е за да (до)знае, особено ако учествува во се она што му било, му е и не се надева дека ќе му биде поинаку. Конкретно, ако како коалиционен партнер учествува во владеењето односно во власта- Владата. Како владее ако не знае како му е поради се она што го правел и го прави, а особено има намера да (му) го прави во иднина?

Трето, еднакво валидно, е проблемот на слушање (или барем на наслушнување) на гласот на народот секогаш, во секој момент, во секое време и невреме. Најмалку во предизборен период или во рамки на предизборна кампања. Затоа што тој отсекогаш најмногу зборувал и секогаш зборува баш кога никој не го прашува (што би требало за еден политичар од кој било и каков било калибар да биде најважно, ако не и најопасно). Обично кога почнува да го прашува некој (на пример, власта или некој во неа), тогаш тој не одговара оти е предоцна, туку се случува негово „случување“.

Четврто, колку и да звучи иронично (се разбира дека, меѓу другото, и иронизирам), „проста“ вистина е дека на народот му е одбивно обраќањето како на „едно“. Со таквото обраќање однапред му кажувате не дека го почитувате, туку уште повеќе дека не сте дел од него. Затоа што го сметате за толпа, „безлична маса“. А токму еден либерал- демократ би требало да го знае барем тоа- дека мудриот дел од народот“ е искусниот, способниот, творечкиот, креативниот, итриот, па и снаодливот .

И последното, можеби најважното: опасно е народот да се прашува како е. Затоа што тој нема да го даде вистинскиот одговор, а згора и многу се лути кога така се прашува. Од проста причина што знае да одговори само кратко: „Никако!“, „Секако!“ или, најчесто, „Има и бетер“. Ако таков одговор очекуваат Пенов и неговите сопартијци, нема потреба да се шетаат низ Македонијава и да прашуваат како што прашуваат.

Патем, еден многу поискусен новинар (и со сета моја почит кон него), кој деновиве ја коментираше токму тековната предизборна кампања на Пенов односно на ЛДП и притоа изнесе многу факти и аргументи зошто токму оваа партија нема доверба кај народот ниту 1% (ниту може да ја зголеми), кој исто така смета дека „(пре)слушањето“ на гласот на народот е популистичко и воопшто не и прилега на партија со таква политичка провениенција, го избира народниот одговор „Никако!“. Мислам дека греши. Мислам дека оние што ги прашува Пенов како „народски елементи“ најчесто му одговараат „За никаде!“. Ако не е така, тој не би ги коментирал нивните одговори со оптимистичкото: „Сепак, не е се така црно“. А притоа неубедливо (иако се обидува да ги убеди) „докажува“ дека има и нешто „бело“, а особено „розово“.

Се д0одека на Пенов и ЛДП некој не им каже да прекинат (дури имаат уште какво-такво, некакво или никакво „позитивно време“) со тековната пред се и над се ступидна кампања, им сугерирам на сите „народни елементи“ на прашањето „Како сте?“ да одговорат со реторичкото: „А зошто прашувате?“.

Очигледно е дека актуелната опозицијa (пред се СДСМ) од ден на ден зема се поголем „замав“ во својата „конструктивна“ активност, едновремено обидувајќи се да се соземе од претрпениот шок поради катастрофалните порази на претседателските и локалните избори (да се престрои во од). Дури не води сметка дека е едноставно неможно, „неприродно“ да се смени власта,  да се преврти расположението на граѓаните кон неа за само месец- два.

Зоран Заев од СДСМ јавно ги повика граѓаните веднаш да ја сменат бидејќи, парафразирам,  и удрила власта в глава. Како да се работи за некоја нова, а не истата пред изборите, само сега многу посилна и поцврста. Пред некој ден, коментирајќи ги новите владини антикризни мерки, тој, за разлика од експертите и бизнисмените, оцени дека тие не нудат помош за стопанството, а „истури“ и еден „бисер“ на економски дилетант: дека ребалансот на Буџетот е мерка за мало освестување на Владата, но и оти „слободно може само да се констатира дека владиниот економски дрим тим не само што не знае како да и помогне на македонската економија, туку очигледно и не сака“.

Опозицијата, пред се СДСМ, својата „конструктивност“ ептен ја докажува и со мошне „инвентивно“ наречената „лопата маркетинг“, што ја „држеше в раце“ Груевски и „неговите“ во предизборната кампања. Имено, заборава дека и таа, во за неа подобри времиња (кога беше на власт) применуваше сличен, би можеле да ја наречеме „камен маркетинг“ (многу посоодветно). Со други зборови, таквиот маркетинг и за неа и за нас, макар со скромно паметење, не е ништо ново. Но многу поважна е непромисленоста поради што постојано „тресе зелени“. Да се признае дека „лопата маркетингот“ е еден од клучните поради доживеаниот катастрофален пораз на изборите (на што се сведува критиката) е не само непромислено, неконструктивно, туку и самоунижувачко.

Што се однесува на „замавот“ односно „залауфаноста“ (во „прашалниот“ наслов на прилогов), таа е само нејзин „параван“ за она што всушност го работи на „теренот“- создавање на „клима“- ново парламентарно мнозинство и предвремени парламентарни избори, можеби во септември или до крајот на годинава. Во тоа и помага и самата Влада со видливото, во голема мера изнудено (од економската криза) „смирување“, па и забавување на „преродбенските“ чекори.

А во „далечната“ 2005- та година (19.11.), кога сегашната опозиција беше на власт, токму под горниот наслов, но и со поднаслов „Што не ја оставиш власта на мира да владее?“, го објавив прилогов што го нудам на (пре)прочит. Напомнувам, на „чело“ на тогашната опозизија беше ВМРО- ДПМНЕ.

Следејќи внимателно што се случува на македонската политичка сцена во последно време, неспорен е заклучокот дека е веќе започната, се разбира неофицијално, предизборната кампања за парламентарните избори идната, 2006- та година. Ниту прерано, ниту предоцна, туку, напротив, реална е оценката на политичките актери дека започна „во вистинско време“. Од едноставна причина: нема многу време за чекање оти предолго трае времето за „плачење“.

Како се одвива таа? Засега, во фудбалски жаргон, „на прва“, а веројатно со почетокот на есента и „на втора“ („на трета“ веројатно од почетокот на идната година или поточно идната пролет).

Предизборната кампања или, „поблаго“ речено, политичкиот предизборен маркетинг „на прва“ се игра преку речиси секојдневни прес конференции на опозиционите партии, одвреме- навреме, а во последно време и почесто на некоја од позиционите односно од коалиционите (на пример, се почесто ЛДП како „истурен фронтмен“ на власта), потоа одговори на „нападите“ преку соопштенија, исто така со мошне „напалени“ зборови (на пример, од владиниот Секретаријат за информации кој, на посреден начин, одговара во името на СДСМ односно коалиционите партии на власт). И, најинтересното, изнесување на „најсилниот“ аргумент: „извонредните“ резултати на стопански план, искажани со некогаш и „фантастични“ податоци  од Заводот за статистика на РМ (што ќе рече податоци во кои малкумина веруваат оти се во директна спротивност со реалноста- стварноста).

А има и една „трета страна“ која во овие политички бранувања е можеби и најважната и најсилната. Според улогата за перспективата на нашата земја и најрелевантна: меѓународната заедница или, земена „потесно“, ЕУ, уште „потесно“ Брисел. Таа, како најрелевантна и најреална, се јавува речиси без исклучок со забелешки или негативни оценки за севкупните состојби, особено во однос на корупцијата, „независното“ ни судство, бизнис- амбиентот, невработеноста, сиромаштијата, инвестициите, јавноста, медиумите, независноста, слободата и слични „општи места“.

Она на што сакам да укажам во овој прилог, што има пред се за цел да констатира една состојба односно политичка ситуација, а која според сите „указанија“ допрва ќе се „усложнува“ со почетокот на есента (има ли некои „засегнати“ кои досега не најавија дека од септември ќе стапат во генерален штрајк?), е следново: рејтингот односно довербата на народот, на граѓанинот е на катастрофално ниско ниво и кога станува збор за оние во позиција, односно во власта, но и за оние во опозиција. Со тенденција на натамошно паѓање. Тоа, пак, и е сосема јасно на „третата“ страна и повеќе од сигурно е оти нема да стои настрана. Според некои сознанија и индиции, веќе не стои, туку е во „динамична акција“.

Дали се само новинарски (и не само новинарски) шпекулации најавите за формирање на нов политички субјект, со нови лица односно личности за нова, пред се „чиста“ политика, кој, поддржан токму од „третата“, ќе стапи на македонската политичка сцена за да ја „исчисти“? Многумина воопшто не се во дилема дека ќе се формира (некои „знаат“ дека е во формирање) нов политички субјект, туку се прашуваат дали ќе може, дали ќе има сили уште на стартот, на првиот чекор да им одолее на притисоците на постојните, да ги амортизира нивните веќе подготвени „долни удари“.

Без оглед на се, сметам дека ќе биде корисно на постојните, мислам пред се на оние од опозицијата, да им го упатиме прашањето во насловот (го повторувам):

Што туку си се залауфала опозицијо? Што не ја оставиш власта на мира да владее?

Барем уште малку? Којзнае!

За позицијата односно власта прашањето би било малку видоизменето:

Што си се запалила позицијо? Што не си го тераш „визионерството“, па макар и да пукнат „душманите“? Остави ги статистичките податоци, не ти треба фалба со нив. Твоите успеси, биди сигурна, народот ќе ги види и ќе ги почувствува, ако веќе не ги гледа или не ги чувствува на своја кожа.

А „третата страна“? Која „трета“? Во право си, позицијо. Благодарение на тебе им станавме верен, најверен сојузник на Американците. И не треба да си имаш гајле. До утре сабајле.

На почетокот од април 2006- та година, во рамките на серијата текстови по повод претстојните парламентарни избори во Република Македонија, во електронскиот весник „Дневен е- еснаф“ објавив и текст под горниот наслов, а како реакција на сеприсутната (малодушна) констатација дека на македонската политичка цена нема нови луѓе со нови идеи. Во тој период го промовирав проектот „Нова политичка партија- Граѓанска партија на Македонија“, која со мала група на млади интелектуалци и познати личности во различни професии се обидов да ја формирам, но тоа (навреме?) беше спречено. Дури во дневниот печат излезе и оглас со основните партиски заложби и покана за членство. Тој проект е објавен на овој блог (види почетна страница) како авторска заштита, но без лична амбиција да се реализира во догледно време, иако има наднаслов „Во формирање“.

Прилогов што го нудам за (пре)прочит е посветен токму на проблемот на „новоидејноста“.

Да се каже или напише: „Немам идеја, не ми текнува ништо за што би кажувал- пишувал“, всушност значи да се признае немоќ, недозреаност, непособност и особено неискуство. Затоа што искусниот новинар, на пример, колумнист или блогерист на пример, во секој момент има „десет теми в џеб“.

Да се каже или напише: „Нема нови идеи“, всушност значи да се признае безидејност, истрошеност, неамбициозност, некреативност. Такво нешто никогаш нема да слушнете или прочитате од искусен, докажан, авторитетен, афирмиран писател, уметник, творец.

Тврдењето: „Нема и дефинитивно ќе нема нови идеи односно нови понуди на следните парламентарни избори“ не е ништо друго, освен обичен, „најдолен“ политички дилетантизам.

Проблемот со немање на нови идеи е резултат на една состојба на духот, воопшто на неподнослива состојба на опстојувањето. Со други зборови, тоа е сеопшта поразија, бесперспективност, дезидентификација и дезинтеграција на личноста и општеството во целина. Можно ли е тоа?

Иако секогаш треба да се има предвид познатото „Никогаш не вели не“, во овој контекст тоа не дека не смее, туку едноставно не може да „игра“. Дури и во „најнездравите“ средини и околини, општества и држави, имало и секогаш ќе има сили, макар притаени, макар непрепознаени, кои можат да ги размрдаат нештата, па и да направат пресврт, се разбира во позитивна насока ( наспроти негативната која завладеала). Кога таквите сили се малку односно недоволни на број обично се нарекуваат авангарда, а кога ќе се намножат да не можат ниту „безбедносни органи“ да ги запрат, тогаш во нашево време се случува „обоена“ револуција (без оглед поттикната и поддржана однадвор или не).

Во која фаза во однос на нови идеи (конкретно мислам на политички, на политичката сцена) е нашава држава? Веднаш ќе одговорам: во авангардната. Во продолжение на овој мој исказ- промисла- прилог- колумна ќе бидам сосема конкретен.

Да се чуди човек, да се вади од такт кога ќе прочита и дочита некои прилози на наши новинари- колумнисти или блогери. Мислам на нивниот вообичаен резигнирачки заклучок:

„За жал, на политичката сцена не се јави, нема нова идеја, нова опција која ќе го сврти, па и привлече вниманието на гласачкото тело. Па така, и на годинашниве парламентарни избори ќе биде се веќе видено и здодевно“.

Ај да е од некој новинар- почетник, ама кога станува збор за искусни, политички аналитичари…Какво слепило! Каква неинформираност! Пред нос им се раѓа нешто ново, досега ниту чуено, ниту прочитано, ниту видено на македонската политичка сцена (токму затоа и со „породилни маки“), а тие… „фабрички“ низаедни!

Зошто претходново го искажав- испишав толку нервозно, па и навредливо генерализирајќи, иако, се разбира, ги прифаќам и респектирам исклучоците што го потврдуваат правилото (особено во однос на „фабричките“)? Затоа што навистина беше покажано вистинско слепило, тотална неинформираност или (не би сакал да помислам оти не наоѓам аргументи) намерно премолчување.

Вие што ме читате барем одвреме навреме ви паднало „в очи“, а можеби и сте прочитале за иницијативата за формирање на нова партија- ГПМ; те ќе се формира, те нема, се се држи во максимална тајност; сте прочитале неколку нејзини „обзнанија“ (на постоењето). Патем, очигледно некое прочитал и претседателот Црвенковски, му се допаднал овој терми, па се почесто го слушам како го користи барајќи нешто да се „обзнани“. Последното од него: термин за парламентарните избори.

Имено, неодамна, на крајот од минатиот месец, во два дневни весника на цели страници беше објавен комерцијален оглас за формирањето на ГПМ- Граѓанска партија на Македонија. Ако нема(ше) сеопшто новинарско слепило или, поточно „заробено“ новинарство, оние што аналитички, во континуитет ги следат- промислуваат- проценуваат случувањата на македонската политичка сцена ќе покажеа барем мала љубопитност и ќе прочепкаа нешто за овој нов политички субјект во формирање. Ако ништо друго, барем ќе се потрудеа да откријат „кој стои зад“ (можеа лесно да си помогнат ако се јавеја на адресата и телефонот приложени во објавата).

Е, па, благодарение на нашата „блискост“ со иницијаторот- иницијаторите, лично ќе си „дозволам“ да ви го предочам следново како показ и доказ дека има нови идеи кои ја брануваат зачмаената македонска политичка сцена и има нови луѓе кои се меѓу нас. Мешутоа, за жал, или не сакаме или не сме подготвени или, пак, не сме способни да ги препознаеме. Што е најважно, да ги поддржиме, да застанеме зад нив- нашиот најголем проблем.

Дека станува збор за навистина нова идеја, за сосема нов политички дискурс, можеше секој да се увери од објавите во весниците, но може и во овој момент ако ја посети веб страницата на партијата (се разбира, она со „блискоста“ е само шега).

Дали сте чуле или прочитале од постојните „големи и мали“ и новоформираните вакво нешто:

„Со почит кон вчера: Историјата не ја пишуваат победниците. Тие ја допишуваат или ја отпишуваат. Историјата ја создаваат личности со своите дејанија и дела“.

Или:

„Ние сме за: личен пред колективен идентитет; јас и ние, ние за јас; чест, совест, вистини, факти, расправа со аргументи; личност, авторитет, промисла, мудрост; достоинство, доблест, задоволство, спокој, ведрина; морал, смисла, содржина; корени, стебла, плодови“.

Со следново против:

„Ние сме против: рамнодушност, поразија, омрази“.

А главното мото е:

„За чесно владеење, придружете ни се!“

Но, да не одам натаму, ви препорачувам да ја отворите веб страницата на оваа партија (во формирање) и да ги прочитате Статутот и Програмските заложби.

Во однос на „новите луѓе што ги нема“ од мене уште следново:

Што ќе речете ако ви кажам- поткажам дека „најглавниот“ од главните иницијатори за формирање на ГПМ е творечка личност- интелектуалец, еден од најавангардните писатели во својата генерација, еден од доајените на македонското новинарство, со огромно искуство, и денес најактивен „стар“ новинар, поактивен од сите „млади“, но и воопшто „незагаден“ од сите досегашни политики? (Поради одбраната од „загадување“ доживеал и преживеал- преживува многу „непријатности“.) Нема што да речете? Останавте без збор? Знам. Нема проблем, молчете и натаму. Бидете дел од „заробените“.

Ќе доречам јас: ГПМ најверојатно нема да се формира, односно формално да се регистрира до следните парламентарни избори. Значи нема да учествува во борбата за власт. Од проста причина што ги нема, не ги добива оние две „единствени нешта“ без кои не се може, а на кои укажува еден наш правен експерт (воошто не се експертски): пари и медиуми.

Јавната администрација е проблем кој „се влече“ уште од почетокот на независниот опстој на Република Македонија, и тоа како несоодветна и во квантитативна и во квалитативна смисла (бројна, неефикасна и партизирана). Всушност, намерно „го влечеа“ сите досегашните власти- Влади, а обидите таа да се реформира (осовремени- рационализира и модернизира) претставуваа само „шминка“ и замајување на домашната јавност и меѓународните „набљудувачи и контролори“ на процесот на европеизација и натоизација на државата.

Се чини дека она што се случува(ше) со неа конечно почна да се именува со вистинското име: манипулација. Значи, веќе не е најголем проблем нејзината гломазност и постојано зголемување, ниту неефикасноста и нефункционалноста, туку манипулирањето со нејзините „ресурси“ и се уште неосвоени (сменувачки) „простори“. Токму барањето (веројатно и се посилен притисок во наредниот период) да се престане со тоа, дава надеж дека конечно егзистенцијата и кариерата преку политика (највулгарно со „шетачко членство“ од една „добитна“ партија во друга) ќе ја замени искрениот и чесен ангажман за доброто на народот и државата, а едновремено ќе значи почеток на нужниот процес на деполитизација на македонското општество.

Нудам за (пре)прочит еден мој прилог токму за јавната администрација (под тој наслов), објавен на 25.01.2006.

Во расправите помеѓу позицијата и опозицијата за Изборниот законик најголеми, па и најжестоки реагирања предизвика предлогот во избирачкиот процес, конкретно во спроведувањето на изборите, на изборните места да учествуваат единствено претставници на државната односно јавната администрација. Притоа и за двете „страни“ главен, може да се рече и единствен аргумент „за“ или „против“ беше- е нејзината (де)партизација односно (де)политизација.

Не заземајќи ничија страна, сакам да го потенцирам она за што се свесни и едните и другите, па веројатно најдоброто компромисно решение е што го имавме и во досегашните избори- „нешто помеѓу“, што значи и учество на администрацијата, но и на претставници на партиите учесници на изборите. Тоа се чини е прифатливо и за „меѓународниот фактор“, па веќе и го предлага.

Меѓутоа, интересно и мошне дискутабилно е инсистирањето на позицијата, особено на СДСМ, „носители“ на изборите да бидат „административци“, а притоа не се инсистира премногу на (де)партизацијата, туку на нејзината стручност односно квалификуваност. Исто така се пренебрегнува, поточно се премолчува „меѓународното“ барање за реформирање на државната администрација што, инаку, е и еден од главните услови за отпочнување на преговорите за членство во ЕУ. За да биде појасно, тоа барање оди токму во правец на нејзина департизација односно деполитизација. Сето ова не само што остави сомнежи во „добрите намери“ на позицијата за фер и демократски избори, туку го доведува во прашање и усвојувањето на Изборниот законик чиј предлог беше усвоен на седницата на Собранието со тесно мнозинство од 65 гласови „за“.

Дали државната односно јавната администрација е толку „чиста“ партиски за без никакви проблеми и сомнежи да се прифати како „носител“ на реализацијата на претстојните парламентарни избори? Или: дали таа може да гарантира дека ќе ги спроведе фер и демократски? Не дали е способна, односно квалификувана, туку дали ќе може, дали го има пред се и над се непартискиот односно деполитизираниот капацитет? Одговорот е секако не. Тоа ќе рече дека опозицијата има целосно право што таквиот предлог не го прифаќа, што стравува од нерегуларности, што се сомнева во подготвување на изборен фалсификат.

За сето тоа да го отстрани, позицијата би морала да излезе со аргументи и факти дека во меѓувреме ја реформирала државната администрација (што де факто не е сторено; тој процес допрва треба да започне). Поконкретно, дека во меѓувреме, откако е на власт, не ја партизирала односно политизирала. Таквите аргументи и факти досега не ги изнесе оти ги нема. Во спротивно, мошне лесно ќе се отфрлеа сите сомнежи и стравувања и ќе немаше такви остри спротивставувања, па и резерви во однос на донесувањето на Изборниот законик.

Департизацијата односно деполитизацијата не е ненадминат проблем само во државната односно јавната администрација. Таа е „рак- рана“ во севкупното наше живеење и дејствување, во сите области и сфери. Ако не е така, тогаш воопшто ќе немаше потреба да се инсистира на фер и демократски избори како прв „испит“ на власта односно Владата на патот кон ЕУ, поконкретно за добивање на рок- термин за почеток на преговорите за наше евроинтегрирање.

Кога премиерот Владо Бучковски најави „замена“ на „транзицијата“ со „европеизација“ годинава, веројатно мислеше пред се на департизација и деполитизација. Ако мисли поинаку кога се работи за приоритети, тогаш се доведува во прашање искреноста на „неговата“ намера.

Најголемиот проблем што (ќе) го имаат партиите кои ќе учествуваат на годинашниве парламентарни избори очигледно е самиот предизборен настап односно кампањата, конкретно нејзината содржина. Основното е не дали да се оди со ветувања, бидејќи без нив едноставно не се може, туку со колку, какви и до каде. Јасно е дека оној што, на пример, пред гласачите ќе излезе со: „Ние не ветуваме брда и долини, туку дека само ќе работиме за ваше добро , за доброто на Македонија“, нема да помине лесно. Ова особено се однесува на оние што досега токму благодарение на големи ветувања ја освојуваа власта. Има и друга опасност (на која веќе се укажува во однос на досегашните промоции на коалиционите партии во власта- конкретно на ЛДП): популизам, кој најмалку може да им биде својствен на либерално- демократски, социјалдемократски, квазиграѓански партии (лесно може да се докаже дека вистинска граѓанска партија се уште не се појавила на македонската политичка сцена- нејзиното појавување е оневозможено од постојните). Макар што и досегашните големи, а лажни, неостварени ветувања (оние на СДСМ или на ДА) беа популистички, ама никој не се сети да ги крсти така.

Како и да е, партиите и во власта и во опозицијата се во најголема дилема досега: без ветувања не се може, но и како со нив? Особено ако се има предвид катастрофално нискиот, мизерен рејтинг и на едните и на другите.

Некои „теоретичари“ веќе инаугурираа „соломонски“ решенија: постојат „реални“ и „нереални“ ветувања, „можни“ и „неможни“, „големи“ и „мали“ и сл; па се обидуваат да воспостават- дефинираат „разлики во нијансите“ помеѓу нив. А всушност отсекогаш се се сведувало и се сведува на две „нешта“: дали на ветувањата може да им се верува, дали ќе им се поверува, без оглед кој ги дава, и што било, што е, особено што ќе биде со гаранциите, одговорноста односно последиците од нивното неостварување (неодминлив во однос на нив е отчетот!). Во врска со второво веќе имаме еден „светол“ пример: откако оцени дека не може да го реализира она што го вети (и тоа со рокови), а поради што однесе „фуриозна“ победа, ДА се повлече од власта.

Досегашниот и сегашниот рејтинг на партиите и нивните лидери најмногу беше и е резултат на ветувањата, поточно лагите и манипулациите. Тоа ќе рече дека нови ветувања од нив едноставно нема да „играат“. Впрочем, ваквото тврдење веќе се докажа со првите големи ветувања од страна на ЛДП: како коалиционен партнер во досегашната Влада, за нов мандат (нова доверба) оваа партија ќе бара (замислете, иако е во власта и се надева дека пак ќе ја добие „ќе бара“!; од кого?; од „големијот брат“?) укинување на данокот на добивка и намалување на ДДВ на 5%. Ветување кое предизвика општа смеа, па дури и од самиот лидер Ристо Пенов. Притоа е интересно што обично при вакви барања „финансискиот“ Никола Поповски реагирал токму со иронија, а овојпат премолче. Веројатно и тој се воздржува да не се изнасмее.

Но, дали ветувањата од новите партии можат да „заиграат“? И тоа тешко, бидејќи, како што е познато, „изгорениот дува и на маштеница“. А „мали“ (веројатно се мисли на скромни) ветувања? Тие, пак, ептен ќе нема кој да ги слушне, а камо ли за нив да се определи при гласањето.

Се разбира, сите ветувања, како и досега, ќе бидат убаво спакувани во предизборни програми кои „се подготвуваат сериозно“, и тоа на високо „ескпертско“ ниво. (Ај да бидам малку ироничен, па да поставам „неодминливо“ прашање: дали СДСМ и овојпат има ангажирано „200- 300 експерти“, како минатиот пат?) И во тој однос има еден голем проблем: како да му се понуди „експертска“ програма на народ кого некои партии (конкретно СДСМ) веќе си поставија за задача во наредниот период на владеење да го „европеизираат“? (Патем, им се чудам на оние што се „110% сигурни“ дека партијата на Бучковски ќе изгуби; или нешто не им е јасно или се обични „политички дилетантни“ штом ништо не научиле од досегашните избори кои, нели, беа фер и демократски, ама не баш „европски“). Зарем се надеваат дека ќе им ги разберат и прифатат неевропеизирани?

Се надевам дека немате дилема дали треба или не да се согласите со мене: не само во принцип, туку и ептен конкретно, со оглед на состојбиве и ситуацијава, а особено перспективата, предизборните ветувања овојпат и „во најмали детали“ ќе бидат за лудиот радување, а за умниот глупирање. Почнувајќи од денес(ка), водете сметка во која група ќе ве „снимат“.

Бидете сигурни дека е многу поинтересно да се глупирате како умни луѓе. Особено во предизборниот период, при следењето и учеството во предизборната кампања.